Showing posts with label KLASIKOA. Show all posts
Showing posts with label KLASIKOA. Show all posts

2016-03-06

KRESALA





KRESALA
Domingo Agirre
(1906)


                 Kontakizunetan agertzen diren harien artean, Anjel eta Mañasiren arteko amodio historia gorabeheratsuak hartuko du leku nagusia. Izan ere, Mañasi –neska txiroa– ontzi jabearen semearekin maitemindu da. Baina Anjelen familiak  bere mailako norbaitekin elkartu nahi du etxeko mutila. Mañasi kanpora joango da neskame, mutil galanta ahaztu nahirik. Eta aberastasuna maitasunaren gainetik dagoela erakutsi nahi duten hainbat herrikide gogor arituko dira gazte biak elkar ez daitezen.
                Duela mende pasatxoko gizartea marrazten zaigun nobelan. Beste gai batzuk ere azalduko zaizkigu: arrantzaleen bizimodu latz eta nekosoa; emakumeen status penagarria; euskal jendeen kristau-fede errotuegia; herri txikiko jaun txikien jauntxokeria galantak; abadeen pentsamendu nagusikeria; jai, festak eta dolu egunak; itsasoaren haserre betierekoa.
               
                XX. mendearen hasieran prentsan atalka argitara emandako eszena solteak osatzen dute kontakizuna, 1906. urtean liburu batean bildu zirenak, eta kontakizunaren lotura ahulak argi erakusten du jatorri hau. Pertsonaiak alde bakarrekoak dira, xinpleak. Kontakizuna kronologikoki emanda dago. Ez dago atzera-saltorik. Narratzailea orojakilea da, batzuetan irakurleei ere zuzentzen zaiguna. Bizkaieraz dago idatzita. Itsasoari buruzko hitz berri piloa ikasteko aukera.

                Gure ohitura-nobeletako bat. Klasikoa. Hizkera, lexikoa… horiek dira gaur eguneko irakurlearentzat eduki litzakeen interesguneak; bestela, egia esan, istorioa bera ez da oso erakargarria.

Rafa L.

 egilea

Arranondo, hau da, Ondarroa.

Beñat Sarasola Sautrelan:
 www.eitb.eus/eu/telebista/programak/sautrela/bideoak/osoa/1507006/bideoa-kresala-liburuaren-kritika-benat-sarasolaren-eskutik/

2015-08-18

DIRUA GALGARRI


















DIRUA GALGARRI
Mariano Izeta
(Auspoa, 1962 / Euskaltzaindia, 2015)



            Jatorri euskaldunekoak badira ere, Parisen egiten dute lan Jean Pierre Vivier-rek eta Franzis ilobak. Beraien zaintzapean zeukaten diru kopuru handia desagertu egin da bulegotik, baita Franzisen altzairuzko erloju dotorea, osabak oparitutakoa.
            Poliziek erdi hilik topatu duten gaizkileetako batek esandako azken hitzen hariari tiraka, iritsiko da Claudet komisarioa gaizkileak topatu eta atxilotzera. Baina lapurrek, presiopean egonda ere, ez dute lau milioien desagerpena bere gain hartuko. Friederick erlojugile azkar eta maratzari –egile beraren antzeko bat– esker argituko da kasua.

            Pertsonaiak ez dira oso sinesgarriak, bere paperean estu eta zurrunegi agertzen dira. Euskaldunak fededunak dira, dudarik gabe. Emakumea etxekoandrea da, ez besterik. Kontakizuna denboraren katean emanda dago, salto eta gauza “arrarorik” gabe. Bukaeran sorpresatxoa gordetzen du istorioak.

            Polizia kontakizun xalo eta sinplea, topikoz betetakoa, eratu zuen egileak. Pentsamolde arrazista samarrak eta bortxakeriaren aldekoak erdikusten dira zenbait eskenatan. Euskal polizia nobelaren hastapenak (aurretik Hamabost egun Urgainen geneukan) koka genezake narrazioa eta, egun, hori da bere baliorik handiena.

            Ez du lan handirik irakurtzeak eta gustagarria izan daiteke ordu parea emateko. Euskalkia gozatu nahi izanez gero, Auspoa-ren edizioaz hobeto.

Rafa L.



Sautrelan Beñat Sarasolak esandakoak:



Euskal polizia nobelaren bilakaerari buruzko zerbait gehiago jakiteko:

2015-06-05

WATSONDARRAK


WATSONDARRAK
The Watsons -1817-
Jane Austen

(Denonartean, 2014)

          Watson jauna eskasian bizi da, ez ditu bere alabentzako ezkontza “on” bana adosteak eskatzen dituen diru eta posizioa. Horregatik Elizabeth, alaba zaharrena, etxean, aita zaintzen geratu den bitartean; aitak beste hiru alabak ahaideen  etxeetara bidali ditu, ea urrutiko herrietan fortuna egiterik duten eta senargai egoki bat harrapatzen.
            Emma alaba gazteena hala egon da izebaren etxean, eta etxera bueltan denean Surrey bailarako “neska berria” izanda, inguruko galai guztien jomuga bilakatuko da. Bere manera gozo eta abegitsuekin arrakasta itzela lortuko du eta denak hasiko zaizkio gorteiatzen etengabe.
            Eta ez dugu gehiago jakingo. Bukatu gabeko nobela baita hau.

            Duela berrehun urteko kontuak. Handinahiez bizi den gizarte bat marratzen du kontakizunak. Alabak “ondo ezkontzeaz” aparte beste helbururik ez duten familiak. Ez da besterik espero andrazkoengandik: dantzak, jantzi dotoreak, hutsalkeria eta senarra diruduna atzematea. Sendia pobre samarra izanda trageria are handiagoa izango da neskentzat, eta bere bertuteak nabarmentzera behartuta egongo dira uneoro.


            Hasieran irakurketa zaila egin dakiguke perpaus luze eta korapilotsuekin. Baina azkar ohituko gara eta istorioan erraz murgilduko. Oso arrotz egingo zaigu gizarte giroa, oso urrutiko eta aspaldiko kontuak begitanduko zaizkigu. Duela pare bat mende emakumeei buruz pentsatzen eta idazten zena (baita emakume idazleek ere) ezagutu ahal izango dugu. Eskerrak atzera geratu diren kontuak direla! Ala ez?

Rafa L.





2013-06-29

TOM SAWYERREN ABENTURAK

 
 
TOM SAWYER-EN ABENTURAK (1876)
Mark Twain
(Klis-klasikoak, 2012)

 

                Umezurtza da Tom Sawyer eta etxean hartu zuen izeba Pollyrekin bizi da. Ume bihurri samarra da eta herrian oso fama ona ez duen Huckleberry Finnekin ibiltzen da askotan abenturen bila. Halako batean hilketa baten lekukoak izango dira gaztetxo biak, izua eta gizon errugabea salbatzeko ahaleginen arteko borrokan arituko dira, askotan gaizkileen atzaparretan erortzeko puntuan. 
                Duela mende eta erdiko AEBetako gizartea aurkezten zaigu bere gordinean: aberats eta pobreen arteko muga gaindiezinaz, boteretsuen aginte orotarikoaz, hezkuntzaren zurruntasuna, gutxiengo etnikoak bizi diren bazterkeria agerian eta erlijioaren edononeko presentzia itogarriaz. Baina paisaia hain bortitzeta kontrako horretan mutikoak, Tom eta Huck, moldatuko dira ezer gutxiz zoriontsu izateko eta askatasunaren egarria asetzeko.
                Hasieran hizkera zaila egingo bazaigu ere (perpaus luze eta korapilotsuak , XIX mendeko emaitza)  berehala ohitu eta irakurketa erraza eta gustagarria egingo zaigu. Kapitulu laburrak dira eta edizioa marrazki erakargarriez osatuta dago.
 
Rafa L.



What's the story?

Mark Twain's classic novel THE ADVENTURES OF TOM SAWYER takes place in fictional St. Petersburg (a town on the Mississippi that is patterned after Twain's hometown of Hannibal, MO), where Tom lives with his Aunt Polly and cousins Sid and Mary. A mischievous, imaginative boy of about 11, Tom is often on the wrong side of the rules at school and at home. Late one night, Tom sneaks out with his friend Huckleberry Finn, and the two witness a violent crime. Afraid for their own safety, Tom and Huck promise each other to keep the night a secret, and Tom carries on his usual activities: playing pirates with his friends, flirting with the pretty Becky Thatcher, and worrying his Aunt Polly. But Tom and Huck soon find themselves in serious trouble, because they can't ignore their consciences, or the fact that the criminal has some treasure they can't resist.
 
 
 



2013-05-17

SAGUAK ETA GIZONAK



SAGUAK ETA GIZONAK
(Of Mice and Men)
John Steinbeck
(1957)

 
            Nobela XX. mendeko 30eko hamarkadan AEBn kokatuta dago. George gizon txiki azkar eta iaioa da, bere lagun Lennierekin doa beti. Lennie handia eta indartsua da, langile bikaina, baina adimen ezgaitasunak jota, ume handia bezalakoa da. Biak etxalderik etxalde dabiltza aldikako nekazal langile gisa, baina ez dute inon egonaldi luzerik egiten Lenniek “gaiztakeriren” bat egiten baitu, eta –noski- iheska atera behar izaten dute, bertan garbituko ez badituzte. Lennie oso otzana da eta Georgeren esanak betetzen saiatzen da beti. Hal ere, zerbaitek beldurtutakoan, urduri jarri eta ezin du bere indarra kontrolatu, ingurukoei mina egitera iritsi daitekeelarik. Bikotea rantxo batera iritsi da eta ia betiko istorioa bizi izango dute oraingo honetan ere, baino oraingo honetan oso bestalakoa izango da amaiera.

             Lennie pertsonaiak, alde batetik, samurtasuna eragingo digu eta, bestetik, izutu egingo digu haren mina egiteko ahalmena. Georgeren portaerari buruzko zalantza handiak geratuko zaizkigu istorioaren bukaeran. Paisaia maisuki dago deskribatuta, bereziki nobela hasi eta buka egiten den eskenategiarena.

            Joan den mendeko klasikoa. Urtetan AEBko eskola askotan zuen mailakideek irakurtzen dutenak. Zapore gazi-gozoa utziko digun liburua, baina ederra dudarik gabe. Ahal duzunean irakur ezazu; ez zaizu damutuko.
 
Rafa L.
 
The novel opens with two workers who are crossing the country on foot to find work. George is a cynical, irresolute man. George looks after his companion, Lennie--treating him like a brother. Lennie is a giant man of incredible strength, but has a metal disability that makes him slow-to-learn and almost child-like. George and Lennie had to flee the last town because Lennie touched a woman's dress and he'd been accused of rape.
 
Ingelesa apur batean praktikatu nahi baduzu hona artikulu osoa (ulerterraza da):


2013-04-17

GZON IKUSEZINA

GIZON IKUSIEZINA
H.G. Wells
-1897-




Azken boladako gauza al da zientzia-fikzioa? Askok genero honi hasiera eman zion autoretzat dute Wells. 1895ean "the Time Machine" idaztean, atea ireki zion gerora hainbat garatuko zen generoari. Aspaldian irakurri nuen eta ez naiz oso ondo oroitzen, berriz leitutakoan iruzkin normalagoa egingo dizuet.

Artean Wikipediako informazio hau irakurri eta ulertzen saiatu:

hitzen batekin arazoak?
http://www.wordreference.com/es/translation.asp?tranword=acquaintance

The Invisible Man is a science fiction novella by H. G. Wells published in 1897. Originally serialised in Pearson's Weekly in 1897, it was published as a novel the same year. The Invisible Man of the title is Griffin, a scientist who has devoted himself to research into optics and invents a way to change a body's refractive index to that of air so that it absorbs and reflects no light and thus becomes invisible. He successfully carries out this procedure on himself, but fails in his attempt to reverse the procedure. Instead, his plight becomes known. When he attempts to enlist the aid of a former acquaintance, he is betrayed. So Griffin decides to murder his betrayer and begin a "Reign of Terror".
While its predecessbors, The Time Machine and The Island of Doctor Moreau, were written using first-person narrators, Wells adopts a third-person objective point of view in The Invisible Man.
Klasiko Unibertsalak bilduman itzulita dago eta jarraiann daukazuen estekan jaitsi dezakezue bai EPUB edota PDF gisa. Mila esker berriz ere Armiarmako lagunei.

http://armiarma.com/liburu-e/

Rafa L.

2013-01-23

YOLANDA




YOLANDA
Pierre Lhande

Euskaldunen lurralde garbi eta fededunetara Flandratik etorriko dira arrotzak bazterrak nahastera eta herriko alaba euskaldun ederra laidotzera. Horregatik euskaldunek behar dugu arrotzekin mesfidati izan eta gure lurraldetik bota. Izan ere, zertarako behar dugu kanpokorik gu baldin bagara hoberenak? Jakina da: olari hoberenak, itsasgizon hoberenak, kantari finenak, dantzari lerdenenak... euskaldunak gara.
Kanpoko guztia mehatxu gisa ikusten du nobelaren egileak, eta “euskaldun fededunei” ohartarazten die argi ibil daitezen ohitura arrotz eta pekatuzkoekin.

Kontatzen den istorioa oso da laburra, xinplea, tolesgabea. Neska ontziratuaren erromantzea ekarriko digu gogora; baina, oraingoan, euskaldun zainartek beren nesken ohorea babesten jakingo dute.
Bide batez, euskal folkaren erakusleihoa izango da kontakizuna eta egilearentzat euskaltasunaren muina bide diren aintzinako lan giroa, familia ohiturak, dantzak eta toberak erakutsiko zaizkigu; dena bertso askoz horniturik emaitza herrikoia izan dadin.

Bere garaiko fruitua dugu nobelatxo hau: kristautasun ofiziala, hizkuntza joera garbizalea, nekazal giroaren goraipamena eta abar puri-purian zeuden sasoiko emaitza.

Hara! Hemen ere Joanes agertu zaigu! Kasualitatea ote?


Hala ere, oso gustura irakurri dut istorioa eta ordubete zoragarria eman dut.

Eskerrik asko, armiarma!


Rafa L.

2013-01-22

EGUNERO HASTEN DELAKO


EGUNERO HASTEN DELAKO
Ramon Saizarbitoria
1968


Gisèle Sergier, filosofia ikasle gaztea, bere laguna den Muaricerekin oheratu da. Gisélek ez daki oso ondo zerk bultzatu duen Mauricerekin sexua izateko, baina ongi aso daki maitasunik ez dagoela tarteko. Haurdun geratu da Gisèle eta egoerari irtenbidea ematen saiatuko da. Ez du egoera absurdu honen fruiturik nahi. Abortatu behar du.
Historiak bakardadearen, neska deslaiaren eta isiltasunaren kutsua izango du. Zalaparta handirik gabe aurrera egiten duen istorio dramatikoa.

Kontakizuna linealki emanda dago; elipsi handiak egiten direlarik kapituluen artean. Kaleko filosofia tartekatuko du kontalariak filosofia ikaslaren historian eta zenbait pertsonaien berriketa etengabeak kontraste handia egingo du narrazioan nagusi diren isiltasuna eta serenitatearekin. Detaile txikietan oinarritutako deskripzio-zertzeladak. Oso pertsonaia gutxi akzioan: paisaia hutsa.

Kontatzeko eragatik eta erabiltzen duen gaiarengatik euskaldun-fededun zintzoak nagusi ziren euskal literaturan sekulako lurrikara eragin zuen nobela da hau. Egun klasiko bat da “Egunero hasten delako” liburua. Irakurri beharrekoa.
Rafa L.
(Seguraski kontakizunean agertzen den lokutorio telefonikoa zer den ez duzu jakingo: galdetu irakasleari!)

2013-01-04

ZEKENA


ZEKENA
Edo gezurraren eskola
Moliere
(Alberdania / Elkar 2008)


Harpagon, “Zekena”, neska gazte batekin liluratuta dago; baina neskarenganakoa baino badu maitasunik indartsuagoa: bere ondasunenganakoa. Aberatsa da Harpagon eta aberatsago izan nahi du.; gasturik txikiena oinazerik handiena eragiten dio. Edozein gauzatatik atera nahi du diru etekinik: alabaren ezkontza ere negozioa da berarentzat.

Pertsonaiak alde bakarrekoak dira oso sinpleak eta ez oso sinesgarriak: ia karikaturak. Autoreak oso ironia biziaz deskribatzen du bere garaiko hainbat handikien bizi moldea: Molièreri behin baino gehiagotan arazorik ekarriko zion ariketa arriskutsua nonbait.

Lana bost ekitalditan dago banatuta, pertsonaien mugimendu handirik gabe, baina elkarrizketa biziak eta ohizko gaizki ulertuak eta nahasketa barregarriekin.

Aspaldiko obra bada ere, gustura irakurtzen da. Aspaldikoak ez ezik, gaurkoak ere bai baitira Molièrek obra honetan kritikatzen dituen gizasemeen zekenkeria, makurkeria eta jokaera ankerrak.

Literatura Unibertsaleko irakurriko beharreko klasiko horietako bat. Betebehar gustagarria.
Rafa L.


Liburu honetan bi obra daude: "Tartufo" eta "Zekena".
Hurrengo hiruhilabetekoan "Tartufo" proposatuko da irakurgai.

2013-01-02

BEHI EUSKALDUN BATEN MEMORIAK

BEHI EUSKALDUN BATEN MEMORIAK
Bernardo Atxaga
(Pamiela)

















Behietan ere badago ausart eta koldarrik. Mo, behi protagonista, ausartekin bilduko da, bere askatasunaren bila egingo duen bizitza- ibilbidean. Inguruan ikusten duen bidegabekeriaren aurka gogor egingo du; nahiz eta, batzuetan, zaurituta eta apalduta atera trantzetik. Bere bidaiako bukaeran, berarekin alderatuta, guztiz kontrako den pertsonaiarekin egingo du topo Mok (behi handi, malenkoniatsu, iraultzailea; moja txiki, alai eta jainkozalearekin!) eta zorionaren oso gertutik izatera iritsiko.

Bi irakurketa dituen liburuaren aurrean gaude. Helduentzako “haur literatura” deitu genezakeen horren fruitua (Printze Txikia, Animalien Ihauteria... eta beste hainbat bezala). Azaleko istorioaren azpitik, gizakiei buruzko fabula garratza gordetzen du liburuak.

Honelako liburuekin oso esperientzia ezkorrak izan ditugu irakasleok orain artean. Jeneralean ez dira gaztetxoen oso gustuko izaten. Beraz, saiatu zaitezte “barne istorioaren” bila, hor baitago kontakizunaren altxorra. Zinez merezi duela!


Gehiago jakin nahi izanez gero, jo helbide honetara http://www.pamiela.org/
Rafa L.

2012-12-11

100 METRO


EHUN METRO
R. Saizarbitoria
1976

Iheslariak bere bizitzako azken 100 metroak korritzen ditu istorioan zehar. Azken 100 metro horietan, bere bizitzako hainbat oroitzapen etorriko zaizkio burura, une gogor eta xamurretaz gogoratuko da,baina baita latz eta gogorretaz ere. Jendeak iheslariaren inguruan dituen pentsaera eta iritzi desberdinak tartekatzen dira istorio honetan.

Istorioan zehar narratzaileak denboran saltoak egiten ditu. Honek pixka bat nahastu nau. Tarteka, pertsona ezberdinak leku ezberdinetan agertzen dira. Hau ere, ez zait batere lagungarri gertatu. Liburu atsegina iruditu zait. Erraz irakurri dut. Pertsonaiak oso errealak dira, istorioaren antzera. Gustura irakurri dut, lexiko erraza baitu. Entretenigarria da oso.

Era berezian idatziriko liburua da. Erraz eta atsegin handiz irakurtzen den liburua. Edozeini gomendatuko nioke. Bereziki, gure adinekoei edo zaharragoei.
Alex E. (4B 2008-09)

2012-12-09

JOSETXO


Josetxo
J.M. Etxeita
(Labayru)

Hona Literatura Zubitegian topatu dugun kritika:
Klasiko ezezagunen altxorretik
Ritxi Lizartza


"Josetxo"
Jose Manuel Etxeita
Labayru, 1995

Ez dute hedapen handia izaten Labayru Ikastegiaren literatur lanek. Kanpotik ikusita, arrazoi bi somatzen ditugu: batetik, behar bezain ezaguna ez izatea —arazo hau areagotu egiten da euren produkzioa literatura eta literatur kritika dela kontutan hartuz— eta bestetik euskalkian, bizkaiera batuan idatzirik egotea. Orohar Labayru taldeko ikertzaileek Bizkaiko egileen lanak aztertzen eta aurkezten jarduten dute, beren euskalkian landuz eta beraz, bizkaitarrentzat nonbait.
Baina planteamendu hau oso azalekoa da. Bizkaitarrentzat bakarrik dabiltzala pentsatzen dutenek maila handiko azterketak eta ikerketarako ikuspuntuak galdu egiten baitituzte. Badirudi betiko eztabaidan hasteko parada ematen digula gai honek, euskalkian idaztea atzerakoia den ala ez pentsatzea. Ez genuke dialektika horretan larregi sartu nahi, baina oso esanguratsua da beste kultur euskalkietan horrelako joerarik ez izatea eta batua bide bakarztat jotzea.
Lehen kontsumitzaileak irakurle bizkaitarrak dira, baina ez dago sobera urrun ditugun egileak geure egin eta bide batez bizkaiera bera ere geure egiten hastea.
Etxeitaren lehen lana aurkezten digu Adolfo Arejitak, 1909an idatzia. Hitzaurre mamitsu batean, idazle mundakarraren berri ematen digu: bizitza, idazlanak, hizkera... eta "Josetxo" elaberriaren azterketa sakona, irakurketa errazteko.
Ohitura-elaberria da eta XIX. mendearen amaierako giroa erakusten digu: abertzaletasunaren gorakada, euskal bizitza eta ohiturak... Lan gomendagarria da, nobela errealista ere baden hau. "Garoa" eta "Kresala"z gain beste batzuk badirela ere jakiteko.
Argia, 1996-01-14

www.susa-literatura.com

     Ijitoekin azaldu zen Josetxo Mundakara. Bertako baserritar batzuek jaso dute etxean eta bere odolekoa balitz bezala hazi eta hezi. XIX mendeko Bizkaiko kostaldeko bizitza ezagutu ahal izango dugu Josetxoren bizipenak jarraituta. (aspaldian irakurri nuen liburua da eta isotorioaz ez naiz oso ondo oroitzen; baina merezi du, zinez esatenn dizuet). Berrirakurtzen dudanean zabalduko dut komentario hau.
   Bizkaitarrarekin ohitura handirik ez baduzu, kostatuko zaizu hasieran, baina berehala hartuko diozu neurria.

Rafa L.

2012-11-22

HAMABOST EGUN URGAINEN



HAMABOST EGUN URGAINEN
J.A. Loidi
(1955)



Euskaraz idatziriko polizia-nobelen historia 1955ean hasi zen J.A. Loidi Bizkarrondok Hamabost egun Urgainen (Zarautz, Kulixka) nobela argitaratu zuenean. Euskaltzaindiaren literatur lehiaketa batean aurkeztu zuen eta aipamen berezia jaso zuen. Harrezkero hainbat argitalpen izan ditu euskaraz idatziriko lehen polizia-nobela honek eta Euskadi Irratiaren Antzoki ilunean irratsaiorako bertsio bat ere egin  zen 1992an. Kritikoen oniritzia jaso zuen, beraz, lehena izateaz gain, gerora ere, ongi taxuturiko argudioa duela iritzi baitiote.
Urgain izeneko herri txiki batean gertaturikoa kontatzen du. Martin Garaidi detektibea da protagonista eta gertakari harrigarri bat ikertzera deitu dute: Egurmendi aberatsa hil da eta lurperatzerakoan, haren hilobian buru-hezur batek kopetan tiro bat duela konturatu dira. Kontuak korapilotsua dirudi, baina detektibe argiak hamabost egun aski izango ditu kontu guztia argitzeko: II Mundu Gerran espetxean egon ondoren, Pagodi izeneko pertsonaia bere emaztearen bila joan zen Urgainera. Hura berriz, Pagodiren adiskide zen Egurmendirekin ezkonduta balego bezala bizi zen, ezkutaturik. (...)
Lourdes Otaegi
 
Lourdes Otaegiren jatorrizko testua irakurtzen jarraitu nahi izanez gero:
 
 

2012-11-10

MILA GAU ETA BAT GEHIAGO







MILA GAU ETA BAT GEHIAGO
Patxi Zubizarretak paratua
(Erein, 2002)






Denok entzun izan dugu inoiz Xerezade printzesa buruz. Ipuin kontatzale iaioa izateagatik bere bizia salbatu zuen gazte ederraren gorabeherak ezagunak zaizkigu. Era berean oso gertukoak egingo zaizkigu liburu honetan ikusiko ditugun hainbat pertsonaia: Ali Baba, Aladino edota Sinbad; baina, tamalez, marrazki bizidun lerdo edo liburu bertsio “erraztu-larrosen” bidez ezagutu izan ditugu gehienetan. Eta ez dauka zerikusirik!

Istorioak irakurri ahala pertsonaia horiek eraldatuko zaizkizu, plastikozko panpinak izateari utzi eta benetako bihurtu, gizatasunez bete, errealago egingo zaizkizu. Eta gorrotoa, herra, sexu gutizia, herioa edo mendekuz zipriztindutako kondairak ekarriko dizkigute begien aurrera orrialdeok.

Noski ez direla umeentzako kontuak! Edo ez beraientzat bakarrik, behintzat!

Rafa L.

2012-09-01

ROBINSON CRUSOE




ROBINSON CRUSOE
Daniel Defoe
(1719)
 
            Bere jatorriko Ingalaterratik abiatuta, oso gaztetatik hasiko da Robinson itsas- bidaietan. Esklabuen negozioan sartuta, gauzak primeran doazkiola ematen duenean, Afrikako kostaldean pirata batzuen eskuetan erori eta urte batzuk egongo da ihes egitea lortzen duen arte. Brasilera doa eta beltzen trafikoan berrastekotan dagoelarik bere ontziak istripua eduki eta han geratuko da irla hartan, isolatuta urtetako. Han, barkutik berreskuratutako hainbat tresna erabilita, lortuko du bizirik irautea. Inguruko basatiak kanibaleak dira. Jan behar zuten bati bizia salbatu eta hura izango da aurrerantzean bere zerbitzari: Ostiral.
            Narratzaile orojakile batek emango digu uneoro marinelaren berri. Istorioa atzera eta urrera handiekin dago kontatuta, errepikapen ugari, askotan seko aspergarri egin arte ere. Jainkoari buruzko erreferentzia etengabekoak dira eta moteldu egiten dute kontakizuna.
            Oso liburu nekeza. Ez du merezi hainbeste sufritzeak, hain etekin txikia lortzeko; izan ere, narrazioak ez digu ekarpen handirik egingo. Oso urruti geratzen zaigun klasikoa da Robinson.
 
Rafa L.
 
 
 
 
 





2011-12-18

MATTIN MOTTELA


MATTIN MOTTELA
Jose Mari Satrustegi
Ibaizabal
Herri kondairetan oinarria hartuta, Mattin Mottela pertsonaia sortu du Satrustegik. Munduan bakarrik geratu den gaztetxoa, herri heroia bihurtuta, gaizkiaren aurka eta ahulen mesedean borrokan arituko da. Beti ausart, beti burutsu eta argi; aurrera egingo du Mattinek.
Eskena soltetan ematen zaigu istorioa. Pasarte guztiak kitzikagarri eta sorpresaz beteta. Benetako literatura herrikoia.
Satrustegiri buruzko gehiago jakiteko:

2011-08-21

BARKU MADARIKATUA
La novelle marinaresche di Maestro Catrame
Emilio Salgari
(Alberdania, 2011)


          Kanpo istorio txiki batean txertatuko dira Galipot kontramaisuak zigor gisa kontatu behar izango dituen pasadizoak. Galipot beti azalduko zaigu fantasia eta misterioaren aldeko bere kontakizunetan. Entzule fidel eta zorrotza den barkuko kapitainak, ordea, arrazoia eta logika erabiliko ditu kontramaisu zaharraren istorioen indarra ahultzeko, eskifaia osoak ihes egingo ez badio Galipoten istorioen gehiegikeriek izututa. 
            Oso molde klasikoan emandako istorioak dira. Idazkera bera nahikoa urruti dago egun abenturak kontatzeko idazleek erabiltzen ohi duten hizkuntz labur eta zorrotzarengandik. Itsasoko mito eta kondaira ugari pasako dira Galipoten ahotik: holandar herraria, itsaslaminak…
            Hasieran, agian, gogortxo egingo zaizkigu perpausa luze eta korapilatsuak; baina berehala ohitu eta izugarri gozatuko dugu abentura xalo hauekin.
            Salgariren zure lehenengo liburua? Kontuz, engantxatuta gera zaitezke egile italiarrarekin!

Rafa L.







2009-12-12

GAROA


GAROA
Txomin Agirre
(Argitaletxe Frantziskotarra)

Joanes euskal superman moduko bat da, non bere “pasio” bakarra Jaungoikoa den. Edozein gazte baino indartsuagoa da, fededunagoa, bizkorragoa, iaioagoa eta bihotz onekoa. Ez du parekorik. Bere semeek ere ez, hiru baititu eta hirurak Herkules baino indartsuagoak; baina ez aita adina. Jakin nahi baduzu zer gertatzen den familia “perfekto” honetan, irakurri. Ez zara damutuko.
Garbi-garbi notatzen da liburu hau apaiz batek egina dela zeren ez da erreala. Liburuko protagonista “goapa” eta maitagarria moja bihurtzen du eta Jainkoa goraipatzen du momentuoro.
Ez zait batere gustatu eta gainera luzea da eta ortografian 0 (zero) bat dauka, eta honek arriskua du “memoria ortografikoa”-z hitzak gaizki gogora ditzakegu.
Baserritarra baldin bazara eta beste zereginik ez badaukazu irakurri Garoa: ez zara damutuko!


Iñigo L. 4.B 2005-06
Iñigorena bezain zorrotza izango al da zure kritika librua irakurri ondoren?
Oñatiko zabaletarren baserrian, Joanes izeneko baserritar langile, kristau paregabe eta euskaldun petoa bizi da. Bere bizitzan zehar Euskal Herriko mendiak ezagutzen, hizkuntza maitatzen eta familiaz kezkatzen aritu izango da. Liburuan Baserritarren eguneroko bizitza kontatzen digu apaiz batek.
Miren I. 4B 2008-09
Hainbat moentutan oso gustura irakurri dut liburua, baina orokorrean oso astuna egin zait. Asko gustatu zait Txomin Agirrek erabili duen lexikoa. Aspaldian irakurri dudan libururik itsusiena iruditu zait, bain anorbaitek gure aurrekoak nola bizi izan ziren jakiteko gogoa badu, irakurtzea gomendatzen diot.
Alexandra E. 4B 2008-09
Liburua, nire ustez, zoragarria da, baina denbora asko hartu behar da liburua irakurtzeko. Gainera kontuz ibili behar da irakurtzeko orduan, orain del ehun urteko hizkeran baitago idatzita eta baserritai hizkuntzan. Hori horrela izan arren, liburua irakurtzea gomendatzen diot irakurzaleari, baina -batez ere- euskalzaleari. Anima zaitezte!
Imanol I. 4B 2008-09

2009-04-04

TARTUFO




TARTUFO
Molière


Orgon etxeko jaun inozo samarraren onberatasuna eta kristau sinismen itsua aprobetxatuz, Tartufo sartuko da bere etxean eta, apurka-apurka, Orgonen pentsamenduaren jabe ez ezik, bere ondasunen jabe ere bilakatuko da.
Etxeko jaunak –Orgonek- beste galai batekin hitz emanda zegoen bere alabaren eskua eskaini egin dio Tartufori, honenganako miresmenak itsututa.
Hau izango da etxekoen pazientzia gainezka eginaraziko duen pasadizoa eta denak, nazkatuta, Tartuforen jokaera tranpatia eta faltsua agerian uzten saiatuko dira eta Orgon bere itsumenetik ateratzen.

Bost ekitalditan egindako komedia arina da hau. Bertsoz emandakoa. Pertsonaiak oso sinpleak dira, alde bakarrekoak, baina oso egokiak umorezko obra bitxi honetarako.
Kutsu didaktikoa duen komediatxo honek santujaleen faltsukeriaz barre egin nahi du; baina Eliza eta Erregea garbiki kritikatzeagatik ihes eginda –beste garaiak ziren eta espetxea ere probatu izan zuen Molierek bere obretan esandakoengatik.

Erraz irakurtzen den lana da. Literatura unibertsalean antzerki lan aipatuenetakoa. Nahiz eta gaur egungo moldeetako sinple samar iruditu, bere garaian obra ausarta eta egilearentzat "arriskutsua" izan zela baloratu beharko dugu.
Rafa L.