2017-02-25

NOMADA




NOMADA
Aitziber Etxeberria
(Erein, 2016)



    Nikolay Zaitsev direla urte batzuk utzi zuen Hanoi hiriko Sobiet Batasuneko enbaxadan zuen lanpostua; 1972an antzinako enbaxadorea –Vladimir Morozov– amerikarren bonbaketa batean hil ondoren. Nikolay egun Vietnameko Ur-Txontxongiloen konpainiako partaidea da eta pasaportea berritu behar du, bere taldekideekin Europara –Tolosako jaialdira– bidaiatu ahal izateko.
     Oraingo enbaxadoreak –Ivan Kozlov– susmoak ditu Nikolayrekin, traidoretzat dauka eta artelanen lapurretan nahasturik egon daitekeela pentsatzen du. Nikolay enbaxadara deituko dute eta itaunketa larria pasa beharko du.
     Nikolay Zaitsevek bere bizitza-oroitzapenak aletuko dizkio Kozlovi. Eta guk jakingo dugu nola 1937. urtean Nikolas Manterola mutiko oriotarrak, denak utzita, Habana  ontzian sartu eta alde behar izan zuen Euzkadin eragiten ari ziren sarraskitik ihesi. Atsekabeen katea luzea izango da: Leningradoko setioa, babestu eta izena eman zion familiaren galtzea (Josef eta Valentina), bakardadea…

     Historiako pertsonaia eta gertakizunetan oinarrituta bada ere, istorioa berehala galtzen da oso sinesgarriak ez diren bidetatik. Falltan sumatzen dira erreferentzia historikoak (2. Mundu Gerra, Vietnamekoa…), pertsonaia batzuei buruzkoa (Stalin, Ho Chi Minh…) fikzionatutakoa hobeto kokatzeko.

     Nobela erritmo biziz hasten da, eta thriller itxura hartuta dabil aurreneko kapituluetan, baina Nikolayren kontakizun esklusiboak moteldu egiten du narrazioa. Agian Nikolasek plasta-plasta kontatzen diguna “ikusteko” eran eman izan balitzaigu, istorioak hobeto mantenduko zukeen interesa.

     Sorpresaz eta atseginez hasi nintzen liburua irakurtzen, baina kosta egin zait bukatzea. Ea zuei ez zaizuen gauza bera gertatzen! Ez nuen Aitziberren lanik ezagutzen, ea aurreko lanak irakurtzeko paradarik dudan.

Rafa L.

Aitziber Etxeberria


Hermitage museoa


La Danse - Henri Matisse
Josefek salbatutako koadroa

2017-02-09

EZ LEMAIO



EZ LEMAIO
J.K. Igerabide
(edicionesbeta.com, 2016)

XV. mendearen hasieran gaude, Deba Garaia bailaran. Oinaztar eta ganboarren arteko borrokak etengabeak dira. Oinaztarrak fuerte dira Aramaion, Martina Butroe eta gero bere semea Joanikote buru dutelarik. Ganboarrek Oñatiko jauna –Eneko Gebara–  dute buru. Bando bietakoak egunero ari dira  sestran eta txikizioak elkarri eragiten.

Bi herri horien artean Arrasate dago, joera bietako biztanleak bizi dira bertan. Soluziobide bitxia hartu dute: bi alkate dituzte arrasatearrek, bat oinaztarra  –Juan Ortiz Guraiako–, bestea ganboarra –Pedro Bañez erremintaria–, nekez, baina nola-hala bi gizataldeen arteko oreka baketsua mantentzea lortzen dutenak. Gero Garxot Bañezek hartuko du bere osabaren lekua.

Garxot errementari fina da (eta borrokalari baldarra, baina eraginkorra).  Ingalaterrara ere joango da ere bere ofizioa erakustera. Han Sir Gwain –Mahai Borobileko zaldunetatik bizirik geratzen den bakarra– ezagutuko du eta betiko lagun bilakatuko dira.

Deba Garaian, bi leinuen arteko pakea oinordeko gazteen ezkontza-tratuen bidez lortu nahi izan dute, baina ahalegina hutsean geratuko da. Arrasate herrian lortutako ongizate eta aberastasunak inguruko jauntxoen inbiria eta gorrotoa piztuko dituzte eta, ondorioz, herribilduaren suntsiketa, erreketa  eta sarraskia ekarriko 1448. urtean.

Kapitulu motzetan ematen da historia. Pertsonaiak oso azaletik marraztuak daude. Istorioa gehiegi galtzen da maitasun kontuetan eta eguneko gertakizun xehetan. Kontakizun historikoa izan nahi du testuak, baina ez du leinuen arteko gatazka zertan zen argi agertzen. Aukeran, eliza-urrin handiegia dario testuari: santuak, abadeak, mojak…

Oso aldatuta ikusi dugu Helena eta arrastiria oparitu zigun idazlea.
Irakurri ea zer iruditzen zaizuen. Niri kosta egin zait bukatzea.

Rafa L.



Juan Kruz Igerabide




Oñatiko Gebaratarren dorretxea

2017-01-30

SATOR LOKATZAK





















SATOR LOKATZAK
Jon Arretxe
(Erein, 2016)


      Bilbon gaude, Bilbo Zaharra auzoan, orain Afrika Txikia deitzen duten horretan. Toure eta bere lagunak harrapatuta daude Mamorroa –ertzain ustela– egiten ari zaien xantaian. Izan ere, polizia horrek badaki duela hilabete batzuk Tourek-eta nigeriar mafiosoak akabatu eta ibaira bota zituztela. Eta etekina aterako dio isilpeko informazio horri: Kristinaren fabore sexualak lortuko ditu, eta Xihab eta Toure bera erabiliko ditu bere auzo-garbiketa plana burutzeko.
     Afrikarrek eta Sa Kenek ezin dute egoera luzaroago jasan eta Mamorroa garbitzeko prest daude.
     Bitartean San Frantzisko eta inguruko kaleetan bizitza puri-purian da. Istiluak, musika, yonkiak, polizia-konfidenteak, kantu eta mozkorraldiak. Denak ikusiko ditugu Toureren begietatikak edota  Mamorroaren kameratako monitoreetan. Asko aldatu da auzoa azken urteotan, Isidro irakasleak, Berebar tabernako tertuliakideak argituko duenez, gentrifikazioa (?) gero eta nabariagoa da: Bilbao Zuriaren inbasioa jasaten ari da Afrika Txikia.

     Toure ez da gehiago auzoan kamerarik ez zegoen garaiko gazte bromazale eta zirikatzaile hura, gorriak ikusitako gizona baizik. Gero eta gorragoak, ilunagoak, latzagoak dira bizirik ateratzeko gainditu beharreko atakak. Ez du aurrerabiderik ikusten. Gorom-Goromera bueltatzeko tentatuta dago askotan.

     Kontakizuna azkar doa. Historia gogorra da eta ez dago gozatuko duen umore puntu handirik. Pertsonaiak aurretik ezagutzen ditugu. Agian ez dira oso sinesgarriak, baina ederki sartzen gaituzte istorioan.

    Tourezalea bazara, ez duzu nobela hau galdu behar. Gozatu Toureren azkeneko abentura izan omen litekeen honekin. Non entzun dut nik horrelakorik?

Rafa L.


Mesedeetako zubia eta inguruak. Nobelaren eskenatokia..



egilearen webgunea: http://www.jonarretxe.net/

liburuaren aurkezpena: https://vimeo.com/195275547


2017-01-04

GEZURREN BASOA



















GEZURREN BASOA
Alberto Ladron

(Elkar, 2016)


     Leire Asiain foruzaingoaren inspektoreak beste kasu ilun bati egin beharko dio aurre. Harkaitz Artundo umea desagertu egin da Iruñeko bere etxetik, norbaitek eraman du. Ordu gutxi batzuk pasa baino lehen mutikoaren gorpua eta bere aitonarena azalduko dira mendiko baso-parajean, errito krudelak jasan izandako zantzuekin.

     Alvaro Artundoren –aitonaren– aurrekariei begira, negozio lohitsuetan ibili izandakoa dela konturatuko da Asiain inspektorea, eta Edurne Iriarte Artundo jaunaren emaztearen kasua ere, duela bost urte bahitu eta betiko desagertutakoa, azalduko da polizien ikerketa-ildoan. Norbaitek Alvaro Artundo hildakoaren etxea suntsitu nahi izango dute erregai-kamioia etxearen kontra bideratuz. Dena korapilatzen da. Leire Asiainek eta bere ekipoak erlojupean egin behar dute lan kasua itxiko ez badiete. Eskerrak protagonistetako batek bere aitorpena egin diola Leireri. Baina dena argituta ematen duenean, Asiain inspektorea zerbait arraroa sumatzen ari da, baita asmatu ere!

     Nafarroa eta bereziki Iruñea da kontakizunaren eskenategia. Pertsonaiak ondo taxututa daude eta sinesgarriak egiten zaizkigu, nahiz eta kontatutakoa gordintxoegia (pederastia, intzestua, indarkeria…) izan batzuetan.


     Irakurketa arina eta entretenigarria egingo zaigu, istorioak harrapatu egingo zaitu eta bukaerak zeharo harrituko. Ez izan dudarik eta hasi irakurtzen. 

Rafa L.


liburuaren aurkezpenaren bideoa

https://www.youtube.com/watch?v=I1whTlUOMqg



Javier Rojoren iritzia DVn (armiarma)

http://kritikak.armiarma.eus/?p=7027

2016-11-19

33 EZKIL





33 ezkil(a)
Miren Gorrotxategi
(Elkar, 2016)


     Garizmendi baserrian bizitza ez da inoiz erraza izan. Fermin maiorazkoa eta Estanis anaia etxearen jabegoa eta emakume bera –Karmen– lortzearren ibili ziren lehian askotan. Eta borroka horren ondorioak pairatuko dituzte etxeko umeek: Aitor eta Nestor –Karmen eta Ferminen seme bikiak–. Urteak pasatakoan, Nestorri geratuko zaio familiaren kargua. Bera artista da eta ez du maite baserriko lana. Maite, Berta maite du, baina aspaldian utzi zuten –neskak utzi zuen Nestor–. Nahiz eta, berriro bueltatuko diren esperantza txikia eduki, bai mutilak, bai Karmen amak; honek izugarri maite du Berta, semeak behar duen taiuzko neskatzat baitu.

     Estanisen negozio zikinek eta diru-goseak ekarriko diote hondamendia familiari. Eta Ferminen apustuetako grinak ere izango du zerikusirik etxekoen zorigaitzarekin eta bere heriotza tristearekin. Ertzainek ikertuko dituzte gertakariak.

     33 Kapitulu motzetan aurkezten da istorioa. Egun gertatzen ari den historiaren zergatiak argitzeko atal bakoitzaren bukaeran  flash-back modukoa ematen da, aurrekariak azaltzeko. Kontatu nahi diren antzinako gertakariek ez dute beti oraingoetan isla. Eskema hau agian zurrunegia egiten da eta kontakizunari enbarazu egiten dio.

     Hasieran interesa pizten duen narrazioak indarra galtzen du aurrera egin ahala. Baina merezi du. Idazlearen estreinakoa da, etorriko dira borobilagoak.

Rafa L.





2016-10-21

FREEPORT





FREEPORT
Ander Odriozola
(Elkar, 2016)

               Duela urte batzuk, Bizkaiko boteretsuen ustelkeria salatzeagatik bere lana galdu zuen Joanesek. Gaur egun, beste ezean, detektibe lanak egiten ditu: aseguruei iruzurrak, amoranteen ezkutuko zainketa eta horrelakoak. Baina, orain, hain justu diru behar gorrian dagoelarik iritsi zaio aukera ezin hobea. Izan ere, hilda azaldu den Leo Badiolaren aginduz espiatu berri duen armadorearen emazteak –Aidak– bere senarraren negozio zikinen berri azaltzen duen koadernoa du gordeta. Eta alargun berriak eta detektibeak informazio honi zukua atera nahi izango diote: diru freskue!

                Hogeita hamar kapitulu motzetan ematen da kontakizuna, egia esan, sinesgarritasun handirik gabe; baina era atsegin eta dinamikoan. Protagonistak bidean ematen du historiaren erdia, Bilbo eta Ondarroa arteko joan-etorrietan (nazkatuko zen Joanes koitadua!). Elkarrizketa biziak. Istorioak badu hezurdura, baina jantziago beharko luke: pertsona eta lekuen deskribapenak, pertsonaien sentimenduetan sakontzea…

                Baina bere lehenengo lana dela kontuan edukita, liburua kontalari iaio baten lana dela uste dugu. Gozatzeko moduko istorioa da hau. Irakurri. Ander Odriozolaren hurrengo liburuaren zain geratzen gara, polizia-nobelari ekingo dio berriz ere? 

Rafa L.





Egilea liburuaren aurkezpenean:

Armiarmako kritiken hemerotekan Javier Rojo (DV):

2016-10-02

PIZTIAK HIL BEHAR DU



PIZTIAK HIL BEHAR DU   (1938)
Nicholas Blake

(Igela, 2013)

              Norbaitek autoz harrapatu eta hil egin du Felix Lane-ren seme gaztetxoa –Martin–. Hilabetetara idazleak bide bazterrean izan duen istripu txiki batek bere semearen hiltzailearen arrastoan jarriko du Lane. Zantzu horiei  eta bere senari segika, hiltzaileraino iritsiko da; baina Felix Lanek ez ditu barrenak George Rattery hotzean akabatzeko, honek bere errua aitortu baino lehen. Idazleak dena planifikatu eta zeazki idatziko du bere egunerokoan, istorioaren pieza garrantzitsua bihurtuko dena.
                Felix Lanek hiltzailearen amorante ohia den Lena Lawson zine-izarra ezagutu eta berarekin maiteminduko da. Amodioak bide bihurrietatik eramango du istorioa.
                Narrazioaren bukaeran bi ikertzaile azalduko dira: Blount polizia detektibea, argiegia ez den funtzionarioa; eta Strangeways detektibe pribatua (hortaz, efizientea eta azkarra), kasuaren zirrikitu guztiak agerian utziko dituena.

                Hasieran Felixen egunerokoa irakurriko dugu zuzenean eta geroago historiaz kanpoko narratzaile batek emango digu gertatutakoen berri. Elkarrizketan oinarritutako pasarte asko, erraza da irakurtzeko. Baina luzea egiten da, luzeegia.

                Molde klasikoegia duen nobela poliziakoa, zaharkitu usaina duena. Eskainiko duen istorioaren truke irakurketa-lan handiegia eskatzen duena. 

Rafa L.


Goodreads lekuan azaltzen den  CINDYren aldeko iritziaren hasiera jarri dugu hemen. Jarraitu nahi baduzu edota beste iritziak ikusi:



        This book opens with a twist - the narrator confesses to be planning a murder. The reader soon learns that the narrator is Frank Cairnes, also known as writer Felix Lane, and the man he is planning to murder is the hit and run killer of his only son, Martie. Cairnes doesn't know who the man is yet, but he makes some pretty accurate deductions and soon has his victim in his sights. (...)




2016-09-21

ETA GALTZEN BAGARA, ZER?



ETA GALTZEN BAGARA, ZER?
Egoitz Zelaia
(Elkar-Iparluma, 2016)

Diotenez egilearen lehenbiziko lan luzea da hau. Hasieran nobela baten itxura sendoa badu ere; bukaera aldera, zati soltez –are elkarrekin lotura ahulak duten ipuin banakakoak– iruditu dakiguke kontakizuna.

Xune hazpandarra da protagonistetako bat, aita –errugabea izanda ere- espetxeratu zuten iheslari bati laguntza eman izanaren aukusazio faltsupean eta kartzelan hil zen. Robert poliziak drogaren trapitxeoan dabilen Xuneren anaia babestu nahi du, garaian egindako bidegabekeria konpentsatu nahirik-edo (honaino istorioa ondo jarraitzen da).  Iheslariaren ibilbideak Mexikoraino eramango du eta han berriki alargundu den neska lapurtarra ezagutuko du. Eta idazle bat badago tarteko Dana emakume misteriotsuaren laguna. Dana honek semea izango du, kantari famatua egingo dena eta mendekua hartu nahi izango duena. Eta idazlearen paper zaharrak azalduko dira…

Hasieran historia bakarra zirudienak eztanda egin eta mila pusketatan barreiatu da. Gure lana izango da puska horiek guztiak aztertu eta zer zerekin datorren bat erabakitzea edo, agian hobeto, irudikatzea. Desafio konplexua, baina erakargarri eta entretenigarria Egoitz Zelaia bertsolariak planteatu diguna, berak emandako pertsonaia-oinak baliatuta bertso-trama osatu beharko dugu.

Idazleak lapurterako hitz solte batzuk erabiltzen ditu, baina ez duzu arazorik izango testua ulertzeko. Saiatu eta komentatuko diguzu.

Rafa L.


2016-09-17

RAVEL





RAVEL
Jean Echenoz
(Mettok, 2007)

Jean Echenoz idazleak Euskal Herrian sortutako pertsonaia ezagunenetako baten zenbait bizitza-zertzelada margotuko dizkigu nobela labur honetan. Lapurdiko Ziburun jaio eta amarengandik euskara ikasitakoa zen konposatzailea. Baina liburuak ez digu Mauriceren biografia osoa egingo: musikagilearen azkeneko hamar urteak ditu kontagai.

1928an, Amerikarako lau hilabeteko bidaia arrakastatsua burutuko du Ravelek Estatu Batuetan eta Kanadan, ospearen gailurrean.  Bere musika sortzen jarraituko du Frantziara itzulitakoan, entzulegoaren onespenaz beti. Tamalez, hogeita hamargarren hasieran gaixotasun neurologiko batek joko du Ravel. Idazteko eta irakurtzeko ezinaz jota dago Maurice eta, bere etsipenerako, zer gertzen ari zaionaz jakitun da hasieran. Eta sufritu egiten du. Bere lagun musikariaren sendabidea lortzeko Ida Rubinstein-en ahalegin itzelak alferrikakoak izango dira. Gainbehera lau urtez luzatuko da eta 1937an hil egingo da Ravel, 62 urte zituelarik.

Liburua zailtxoa egingo zaigu, musika-gaiak menperatu ezean. Baina musikarekin interesatutakoak bagara, zenbait gauza interesgarri topatuko dugu kontakizunean. Hala ere, narrazioa ez da oso dinamikoa eta, nobela laburra bada ere, astuntxoa suertatzeko arriskua ere hor dago.

Rafa L. 


Maurice Ravel



Paul Wittgenstein piano-jole besamotzak
harreman zailak izan zituen Ravelekin


2016-09-12

NEMESIS






NEMESIS
Philip Roth
(Mettok, 2011)


Gerra garaia da. New Jerseyko Newark hirian polio izurritea gogor jotzen ari da. Bucky Cantor ez dute armadan onartu (ikusmen urritasuna) eta monitore gisa arituko da hirian udako garaian antolatu ohi diren jolaslekuetako batean. Gero Indian Hill mendi-kanpamentura joango da eritasunak herrian eragindako sufrikarioari iheska eta Marcia bere gustuko neskaren atzetik.
            Mutil juduak erru-sentimenduaren zama gainetik kendu ezinik ibiliko da. Europako gudan hil diren bere lagunen hutsune latza eta begien aurrean hil zaizkion gaztetxoen zama. Ez du kontsolamendurik nahi; beti bezain indartsua izaten jarraitu nahi du. Jainkoa da zorigaitz horien guztien erruduna; ondo daki berak.

            Zorigaitzaren aurrean gure buruari maiz egin ohi dizkiogun galderak erabiliko ditu Buckyk. Gaia sakona izanda ere, kontakizuna ez da astuna edo etsigarria. Hirugarrengo zatian, bizitza bati atzera-begirada den horretan, ordea, apur bat sendoago eta larriago egingo zaigu testua.

            Merezi duen liburua.  Umetxoei azukre-koxkorraren txertoa ematen ez zitzaien garaiko kontuak, baina gaurkoak ere badirenak.

Rafa L.



The novel's chief protagonist, 23-year-old Bucky Cantor, an athletic young man declared unfit for military service due to his poor eyesight, agonises about the appalling fates that await the victims: he's a playground director, God-like in the eyes of his young charges, a source of unimpeachable rectitude and kindness. But he can do nothing to prevent the spread of the disease. And as someone supremely active and fit, he can think of no worse existence than that of being trapped inside an iron lung.

(beheko estekan ikus dezakezun The Guardian-eko iruzkinetik hartuta)


https://www.theguardian.com/books/2011/sep/27/nemesis-philip-roth-review