2016-02-11

URPEKARIAK

















URPEKARIAK
Fermin Irigoien
(Erein, 2015)


              Jonanen aitari –Joxemiri– ez doazkio gauzak oso ondo Martarekin, emaztearekin, eta elkarri atsedenalditxoa ematea erabaki dute bikotekideek. Lagun batek apartamentua utzi dio Joxemiri eta bertara joan dira aita-semeak egun batzuk lasai pasatzeko asmotan, independentzia lortu berri duen Catalunyako kostaldera, L’Estartit-era . Urperatze-bataioa egingo dute ia iritsi bezain azkar. Eta ontzian beraiekin urperatze saioan egondako Luus eta Dael, ama-alabak, izango dira oporraldiko lagun. Egun zoragarriak izango dira  Jonanentzat, inoiz amestutako bizipenak gozatuko ditu. Baina zorionak ezin iraun betiko.

                Kontaketa arina eta erritmo onekoa da gehienetan. Idazleak beste digresioei (politika, lexikoa…) eutsi egiten die maiz eta haria eten egiten da horrelakoetan. Narratzaile orojakile batek ematen digu askotan pertsonaien pentsamenduen berri, nahiago genuke istorioak berak erakutsiko baligu. Irakurleari ere zuzentzen zaio idazlea, testuaren asmo pedagogikoa aitortuz, naxkante samar gertatzearen beldurrez (ironiaz?). Badauka horrelako kutsu bat.

                Baina, oro har, oso gustura eta erraz irakurtzen den istorioa da. Arina, freskoa, baikorra bere tristean. Irakur ezazue, gustatuko zaizue. Ez egin dudarik!

Rafa L.


Berrian:

Liburuaren aurkezpena:
http://www.erein.eus/noticia/urpekariak-fermin-etxegoien



2016-02-03

KEAREN FIORDOA







KEAREN FIORDOA
Iñaki Petxaroman

(Elkar, 2015)


          Baleazale euskaldun batzuk Islandian pairatutako sarraskiaren laugarren mendeurrena ospatu zen 2015. urtean. Haien omenez, osatuko zuen egileak nobela historiko hau.

XVI. mendea hasi berria da. Balea-olioa ezinbestekoa da eguneroko bizitzan, eta diru-iturri handia da euskal arrantzaleentzat. Martin Villafranca eta gure kostaldeko hainbat arrantzale Iparraldeko itsaso hotzetara joango dira balearen bila. Badira hiru urte euskaldunek tratua egin zutela Ari Magnusson Islandia iparraldeko magistratuarekin, hark balea-harrapaketa baimendu eta ontzietakoek balea bat eta mila dukat emango dizkiote urtero ordainetan.
                Baina Danimarkako erregeak legedia aldatu du eta aurrerantzean atzerritarrei ez zaie zilegi izango Islandiako uretan arrantzan aritzea. Magnussonek  ez dio tratutik jasotzen dituen mozkinei uko egin nahi eta erregearen aginduari jaramonik egin gabe ezikusiarena egiteko asmoa du, sasoia bukatu artean, behintzat.
Iraila da eta arrantzaldia bukatzeko tenorea arrimatzen  ari da, baina ustekabean eguraldia gaiztotu eta ohi baino goizago izoztu du itsasoa. Ontzi donostiarrak izotzetan geratu dira harrapatuta eta euskaldunek negua Islandian geratu behar izango dute. Egoerak Ari Magnussonek hutsa egina izana agerian utz lezake. Erregearen eta gobernadorearen balizko erreakzioaren beldurrez, magistratuak baleazaleak gupidarik gabe jazartzen hasiko da.
                Gauzak gehiago korapilatzeko, "Trinitatea" ontziko kapitaina den Martin Villafranca, lurralde hartako neska gazte batekin, Hura-rekin hasiko da. Kasualitatea, Ari Magnussonen alaba da Hura.  

                Duela laurehun urte gertatutako gertaera latzetan oinarritu da kontakizuna. Amodio istorio bat gehitu zaio tramari, baina ezer gehiago ez. Liburuan zehar pertsonaiak batera eta bestera dabiltza, etengabeko prozesioan, irakurlea zorabiatzeko punturaino eramanez (lagungarria da edizioak gehitu duen planoa; izenak korapilatsuak dira eta horrek ez du asko laguntzen). Akzio handiko eszenak ez dira baliatzen bizitasuna ekartzeko istorioari eta oso era lauan kontatzen dira arrantzaleek jasandako erasoak, balea-harrapaketa eta mugimendu handikoak izan zitezkeen beste pasadizoak. Bestalde, pertsonaiak oso muturreko egoeran ikusiko ditugu, baina ez dugu bere bizipenetan sartzerik lortuko.

                Egia esan, errepikakorra egiten da eta tarteka oso motela, Islandiako neguko paisaia adina. baina historiak merezi du. Egilearen lehenengo nobela da. Irakurri, ea zer iruditzen zaizuen!

            Liburua Alegiako Liburutegi Publikoan maileguan hartuta irakurri nuen.


Rafa L.




Reykjarfjordur "kearen fiordoa"








2016-01-24

GIDARIAREN OKERRA



GIDARIAREN OKERRA
Gotzon Barandiaran
(Susa, 2015)

                Garunetako gaixotasun degeneratiboa du Bitor Larraldek, eta Zack Vicentek Bilbora egingo duen bisitaldia aprobetxatuz  puntako ikertzaile hau bahitzea okurritu zaio Bitorri. Larralderen ustez Vicente jaunak badu bere gaixotasunaren sendabidea; baina, farmazia-enpresen interesak direla eta, ez du publiko egin nahi. Berak bahitu eta sekretua aterako dio.
                Eta operazioaren erreportaje osoa egiteko, Arantza Ojanguren ekialdeko gerratik etorri berria den argazkilaria kontratatu nahi izan du Bitorrek. Arantza xentimorik gabe dago, bera ere gaixotasun batek –glaukomak– jota dago eta berehala operatu ezean, itsu geratutzeko beldur da. Neskak ez du plana oso gustuko, baina diru-beharrak bultzatuta, bat egingo du Larralderekin eta gertakari guztiei argazkia egiteko prest azalduko da.

                Hogeita hamaika kapitulu laburretan ematen da akzioa. Erritmo bizikoa, Bilbo eta inguruan burutzen dena. Narratzailea istorioaren barrukoa da, Arantza Ojanguren bera baita pasadizoen berri emango diguna. Istorioaren harian, hainbat gai arinki ukitu egiten dira: gerra, Bilbo turistikoa, farmazia-enpresen negozioak… Akzioak beste guztiak gaindituko ditu. Istorioak ez du egiantz handirik, baina oso erakargarri egiten zaigu.

                Umorezko ukituek piperra ematen diote. Animatu eta irakurri. Ez zaizu damutuko.

Rafa L.

Gracia, Leizaola, Aldasoro, Monzon, Agirre, de los Toyos, Astigarribia, Aznar
Arantza Ojangurenek ez zekien zein ote zen Carltoneko balkoiko futbolari hauen taldea.




2016-01-23ko "Sautrela" saioan elkarrizketa egin zion Hasier Etxeberriak nobelaren egileari:


2015-12-07

BEGIA BEGI TRUK - SKATERRAK 3







BEGIA BEGI TRUK (Skaterrak – 3)
Mikel Valverde
(Giltza, 2014)


            Egin ez duen grafiti batengatik, zigorra bete behar izango du Imanolek Arte Garaikide Museoan. Estefano Sabatinik, eraikuntza-negozioan aberastutako gizonak, eragin handia izango du artegunearen zuzendariarengan.
            Estefano tipo trakets eta egoskorra izanda ere, tratu batera ekarri dute beste sakaterrek: hauek enpresariak jasaten ari den xantaia (izpirituen erasoaren itxura duena) argitzen lagunduko diote eta Sabatinik mesedea itzuliko die –Imaren barkamena lortzea eskatuko diote.
            Lanean hasita, “medium”aren itxurak egiten ibiliko da Anyo eta Adrian beti bezain fin ibiliko da informazioa biltzen; eta, oraingo honetan, arriskutik gertu, gertuegi.

            Lehendik ere eagutzen dugu nolakoak diren skaterrak. Estefano pertsonaia inozo samarra begitanduko zaigu. Istorioa ez da oso sinesgarria, baina dibertigarria bada, bai. Agian, bukaeran, kontakizuna gehiegi bermatzen da pertsonaia baten –Sanperenaren– aitorpenetan, korapiloa erraxkiegi askatuz. Kontakizuna linelaki emanda dago, historia ulertaraziko diguten aldizkako flash-back batzuk pertsonaien esandakoetan.


            Oso liburu aproposa irukurtaldi luzetxoak zail egin zaizkizuenontzat hamar minutuan irents daitezkeen kapitulutan antolatuta baitago liburua. Entreteniagarria oso eta eskuratzeko erraza e-liburutegiari esker.

Rafa L.







2015-11-26

BIRIBILGUNEA




BIRIBILGUNE
Katixa Dolhare-Çaldumbide
(Elkar-Iparluma, 2014)



           Baionako Inmigrazio Irregularraren aurkako polizian egiten du neska detektibeak, Harriagara –bere herrira– bueltatu berri dena. Tyago deituriko proxeneta baten atzetik joango da Senegaleraino; eta, bide batez, bere auzo gaztetxoaren – Sibulunbairen– amaren bila. Dakarreko egonaldi zoragarriaren ondoren Paris ondoko Meaux hirira bueltatuko da detektibea. Han kolegio batean langile ibilita, lortuko du ikerketa burutu ahal izateko behar adina datu eta informazio.

           Egia esan, istorioak ez du egia antza handiegirik. Kasualitate gehiegiak sinesgarritasun urria dakarkio narrazioari. Pertsonaiak singleak dira, alde bakarrekoak; hala ere, atsegin egiten zaizkigu. Ez dugu protagonista nagusiaren izena jakitera iritsiko (horrek oso urduri jartzen nau).

           Ez dago denbora saltorik eta kontakizunaren haria argia eta jarraierraza da. Neska detektibearen pentsamendua tarteka azaltzen zaigu pasarte batzuetan. Akzioa alde batera utzita; Euskal Herria, inmigrazioa, emakumearen egoera eta abarrei buruzko iritzia emango digu protagonistak.


           Hasieran oso bitxia egingo zaigu euskalkia, baina berehala hartuko diogu tamaina eta gozatzera helduko gara. Iparraldean zer idatzi eta irakurtzen den ezagutzeko parada.

Rafa L.






2015-10-20

ORDAINA





ORDAINA

Philip K. Dick

(Mettok, 2015)









            Liburuari izena ematen dion ipuinean –Ordaina–; poliziak dena kontrolatzen duen munduan, Jennings bere lanaldia bukatu ondoren, memoria gabe utzi dute; ikertu duen geroa ikuskatzeko makinari buruzko informazioarik zabal ez dezan. Berak jakin izan zuen noizbait zein izango zen bere etorkizun latza eta kontratuaren diruaren ordez jasotzeko hobetsiko duen lansariko objektu ezdeusek –berak aurretik aukeratutakoak– emango diote bizia salbatzeko erakusbidea.
            Beste hamar ipuinetan antzeko istorioak proposatuko zaizkigu. Gizakien pertsonalitate eta memoria aldaketa usu erabiltzen ditu botereak, gizakiek ez dute beraien nortasun ziurtasunik ere. Gerra hotzeko garaiko ipuinak dira, errusiarrak eta estralurtarrak dira etsairik handienak.
            Berrogeita hamar-hirurogei hamarkadako ipuinak dira eta zahar kutsukoa egiten zaigu eskenategia: ez ordenadorerik, komunikazio akastunak, ez sakelakorik, espaziontziak kutre samarrak irudikatzen ditugu… Baina gizakiak itota bizi (?) dira, automatikoki, erroboten menpe askotan, duintasuna galduta, etsirik… mixeria oso modernoak.
            Gustura hasi nintzen ipuin hauek irakurtzen, baina bukaerako astuntxo egin zaizkit. Agian denak jarraian irakurri izan ez banitu! Hasi, behintzat, eta esango didazue.


Iradokiko zaizuen irakurketan lehenengo sei ipuinak irakurtzea proposatuko zaizue.

Rafa L.


2015-10-02

IRAKASLE DESAGERTUAREN KASUA



LAU LAGUN ETA ERDI – 1
IRAKASLE DESAGERTUAREN KASUA (1995)
Joachim Friederich
(Giltza, 2009)


            Eskola berean dabiltza gure lau lagunak: Estefani, Errefautxo –neskaren anaia–, Txarli eta Fede. Federi izugarri polita iriditzen zaio Sulte-Stratmann andrea, Natur Zientzietako irakaslea. Ia-ia maiteminduta dagoela esango dute bere lagunek. Irakaslea beti izan da egoskor samarra, zorrotza eta ikasleekin lagunkoikerietan ibiltzearen ez oso lagun.
            Bat-batean, Sulte-Stratmann andreak izugarrizko aldaketa egingo du: arropa garestia, auto deportiboa… Banku lapurreta egon da horietako egun batean. Kasualitatea ote? Legez kanpoko zerbaitetan nahastuta egongo al da Naturrekoa? Izan ere, guztiz ezohizko lekuetan eta jende arraroarekin ikusi izan dute lau lagunek eta Xarmantek –Fedek kalean topatu duen txakurtxoa, taldea osatzeko falta zen lagun erdia–.
            Federi izugarrizko bihotzondokoa emango lioke bere irakasle kuttuna poliziari salatu behar izateak. Baina oso-oso da susmagarria.

            Kontaketa arina eta erakargarria da. Pertsonaiak atsegin eta sinpatikoak egiten zaizkigu. Ausardia behar denean, ausartak izango dira. Eta beldurra pasatakoan, bere izua aitortuko dute lotsarik gabe. Gustu askoz izango ginateke gu horren koadrilla jatorrako kideak.

            Merezi du irakurtzeak. Aspaldian idatzitako abenturak badira ere (jendeak telefono-kabinak erabiltzen zituen deiak egiteko!), oraindik erakargarri egiten zaizkigu. Gustukoa izan baduzue serieko lehenengo hau, zortekoak zarete: Lau lagun eta erdik pilo bat abentura liburuak dauzkate, eta eskura dauzkagu gehienak "e-liburutegia"n.

            Eskolako gazteenentzako egokia, besteei infantilegia irudi dakizueke. 

Rafa L.






2015-09-23

COLLINI AUZIA











COLLINI AUZIA

Ferdinand von Schirach

(Erein, 2015)


            Hans Meyer industriagizon errespetatua krudelki erahilda izango da. Collini jaunak, hiltzaileak, ez dio justiziari itzuri egin nahi izan, eta abokaturik ere nahi ez duela ematen du. Txandako abokatu defendatzailea Caspar Leinen da. Caspar eta Philippe Meyer –hildakoaren biloba– lagun minak ziren gaztetan; Caspar maiteminduta egon zen Johannarekin, Philipperen arrebarekin; agian, hala dago oraindik ere. Leinenek ezagutu eta maite egiten zuen Meyertarren aitona.
            Hala ere, Leinen legegizonak bere gain hartuko ditu Fabrizio Colliniren defentsa-lanak eta bazter guztiak sakon arakatuko ditu bere lana ongi betetzearren. Meyer jaunaren gerra garaiko aurrekari ilunak–orain mingarriak denontzat– agerian utzi behar izan arte.

            Hiru arotan burutzen da historia: Collini haurraren gerra garaia Italian; Leinenen haurtzaro eta gaztaroko uda zoriontsuak;eta gaur eguneko nahaste, gainbehera eta iraganeko itzal luzeen bueltatzea. Saltoka ibiliko da istorioaren haria denbora lerroan.Pertsonaiak sinesgarri eta bizi-biziak. Sufrikarioan amilduak. Bai lehengokoak, bai egungoak.


            Kapitulu motzetan ematen da nobela. Justiziaren funtzionamenduaren gorabehera korapilotsuak ulertzeko zailtxo egin dakizkiguke aldizka, baina erraz gaindituko dugu oztopo txiki hori. Historia hunkigarri honek merezi du. Denek sufritu, eta denek arrazoi, litekeena ote?

Rafa L.





Itzultzailea tolosarra da.
Ezagutzen al duzue?

 

2015-09-16

ITZALAK BIZI DIREN LURRALDEA





ITZALAK BIZI DIREN LURRALDEA
Alberto Ladron
(Elkar, 2015)


            Jon eta Rikka Bermas kaleko umeak dira. Arkam-eko bazterretan jendeari buruzko informazioa jasoz eta Inperioko Segurtasunari hori pasa egiten diote, trukean txanpon batzuk jasoz. Arkania-ri buruzko datuak jasotzeko aginduarekin hasten dira gauzak nahasten. Arkanian Bdaztia ari da erlijio berria sustatzen eta jendea asaldatzen, hango herria matxinatzeko puntuan dago.
            Gesaldan presondegira eraman dute Rikka. Azeri Gorriarekin jarri dute harremanetan Jon eta gatz-basamortuko presondegira joango dira biak, lagunak libre uztera. Maisua askatuko dute, Rikka ezin askatu. Bat eginda hirurak (Maisua, Azeria eta Jon) abiatuko dira Apirilia-ra, liburuzainek bere Dorre Berdean gordetzen duen Diesirae ezpata eskuratzeko, hau baita Arkania-ko dragoia akaba lezakeen arma bakarra. Behin ezpata magikoa lortuta, Mei-Ottokar jauregirainoko bidaian jarrituko dute. Eta abentura gehiago, eta gehiago…

            Pertsonaiak genero honetan oso ohiko direnak: agure jakintsu eta xaloa, ume ausarta, gudari harroputz eta bihozbera. Fantasiazko kontakizunean ezin sinesgarritasun handirik eskatu pertsonaiei, baina beraiekin bat egingo dugu eta hunkituko gaituzte. Atentzioa ematen dute paisaiaren deskribapen zehatza eta ekintzaren kontakizun dinamiko bizia; biek ekintzaren erdi-erdian sartzen gaituzte deblauki.

            Alberto Ladron idazleak sekulako saltoa egin du krimenetik fantasiara. Gorako saltoa, nire uste apalean. Ez naiz mota honetako abentura fantastikoen oso zale, baina izugarri gozatu dut liburuaz eta irakurketa ezin utzirik ibili naiz.

Ez izan dudarik eta irakurri! Aholku bakarra: eraman ezazu motxilan une oro eta edonora, damutuko zaizu bestela.

Rafa L.

2015-09-03

HADA BATEN HEZIKETA


HADA BATEN HEZIKETA
Didier van Cauwelaert
(Erein, 2008)


            Nicolasek Raoul gaztetxoa eta Ingrid, honen ama, ezagutu eta elkarrekin gustura egonda, batera bizi izaten jarriko dira Nicolasen landetxean. Izugarri maite du Ingridek bere lana. Ezer berezirik gabe, Nicolas eta Ingriden arteko harremana hoztutzen doa, eta inor minduta suerta ez dadin eran bereizteko ahaleginduko dira. Raoul ez da konforme.

            Gorriak ikusita, Iraketik Pariseraino etorritako neska gaztea da Sezar. Supermerkatuko kutxan lan egiten du. Nicolas bere ilaran jartzen da beti. Begirada gutxi batzuekin eta behar baino gauza ezdeus gehiago erosita elkarrekiko erakarpen intimo moduko bat sortuko da bien artean. Egun batean elkarri kontatuko dizkiote beren kezkak.

            Nicolas etorri artekoan, aitarik gabe bizi behar izan duen Raoulek ez dio zorionari ihes egiten utzi nahi eta edozer egiteko prest dago, baita hada bat topatu eta hari arauzko desioak kunpliaraziz, Ingrid eta Nicolasen artekoa zuzen dadin lortu.

            Egungo Parisen burutzen da istorioa. Pertsonaiak nahikoa sinesgarriak. Puri-puri dauden hainbat gai ukitzen ditu kontakizunak: emakumearen eskubideak, inmigrazioa, kulturen talka… gai konplexuak, nekez askatzeko moduko korpailoak irtenbide majiko ezean. Baina, zorionez, bada soluzio hori; zertarako bizi dira hadak, bestela?

            Zailtasunak ditu liburuak. Batzuetan hausnarketa sakon eta luzeegitan murgiltzen da. Itzulpenak, garbizaleegia agian, irakurketa lasai-patxadatsuari traba egiten dio maiz.
            Baina merezi du nekeak: istorio garratz, gozo eta zoragarria. 

Rafa L.