2015-08-18

DIRUA GALGARRI


















DIRUA GALGARRI
Mariano Izeta
(Auspoa, 1962 / Euskaltzaindia, 2015)



            Jatorri euskaldunekoak badira ere, Parisen egiten dute lan Jean Pierre Vivier-rek eta Franzis ilobak. Beraien zaintzapean zeukaten diru kopuru handia desagertu egin da bulegotik, baita Franzisen altzairuzko erloju dotorea, osabak oparitutakoa.
            Poliziek erdi hilik topatu duten gaizkileetako batek esandako azken hitzen hariari tiraka, iritsiko da Claudet komisarioa gaizkileak topatu eta atxilotzera. Baina lapurrek, presiopean egonda ere, ez dute lau milioien desagerpena bere gain hartuko. Friederick erlojugile azkar eta maratzari –egile beraren antzeko bat– esker argituko da kasua.

            Pertsonaiak ez dira oso sinesgarriak, bere paperean estu eta zurrunegi agertzen dira. Euskaldunak fededunak dira, dudarik gabe. Emakumea etxekoandrea da, ez besterik. Kontakizuna denboraren katean emanda dago, salto eta gauza “arrarorik” gabe. Bukaeran sorpresatxoa gordetzen du istorioak.

            Polizia kontakizun xalo eta sinplea, topikoz betetakoa, eratu zuen egileak. Pentsamolde arrazista samarrak eta bortxakeriaren aldekoak erdikusten dira zenbait eskenatan. Euskal polizia nobelaren hastapenak (aurretik Hamabost egun Urgainen geneukan) koka genezake narrazioa eta, egun, hori da bere baliorik handiena.

            Ez du lan handirik irakurtzeak eta gustagarria izan daiteke ordu parea emateko. Euskalkia gozatu nahi izanez gero, Auspoa-ren edizioaz hobeto.

Rafa L.



Sautrelan Beñat Sarasolak esandakoak:



Euskal polizia nobelaren bilakaerari buruzko zerbait gehiago jakiteko:

2015-08-15

PRIME TIME






PRIME-TIME
John Andueza
(Elkar, 2014)







            Bizkaian gaude, Bilbo inguruan. Telbistako bi pertsonaia ospetsuk –Aginaga eta Sotillos– bere buruaz beste egin dute oso tarte laburrean. Hanka-sartze mundiala egin ondoren Ertzaintzatik bota zituzten Bala eta Klemente orain detektibe dabiltza, bizitza aterako badute. Lukas Montxonek, auto-istripu batean elbarri geratutako telebistako aktoreak, kontratatu ditu detektibe hasi berriak; ez baitirudi oso konforme Ertzaintzak emandako bere bi lankide ohien suizidioaren aldeko iritziarekin. Denek kasua itxitzat eman arren, Balak eta Klementek jarraituko dute ikerketarekin eta halako batean hirugarren hildakoa –telebistako Zuzendaria– azalduko da bere txaleteko igerilekuan. Hari bati eta besteari tiraka gure detektibe berexiek hiltzaileak bere azioak aitor ditzan lortuko dute.

            Telebistako pertsonajeen artean suertatzen diren inbiriak, zeloak, ideia-lapurretak, mendekuak dira mintzagai nagusia. Kutsu umoretsuaz ematen da istorioa. Elkarrizketan etengabe bermatzen da kontatzekoa, beraz, irakurterraza egiten da narrazioa. Hizkera oso kalekoa da. Pertsonaiek prestatu edota intrepretatuko dituzten telebistako gidoi-zatiak tartekatu egiten dira narrazioan. Bukaeran, hiltzaileak egingo duen aitorpenaren gidoia ematen da plasta-plasta; irakurleak ez du pentsatu behar izango, dena eginda ematen baitzaio, gure garunek  Bala eta Klementerenak baino motelago ibiltzerik izango dute.


            Aurretik irakurri genizkion liburuetan baino emaitza borobilagoa lortu du Anduezak. Nabari da telebistako ekosistema honen ezagutza. Mediaren sotoei buruzko zerbait gehiago ikas genezake Anduezaren eskutik. Gure iritzian, azkeneko laurogei orrialdeak soberan daude, beharrik gabe luzatzen dute liburua. Azkenekoa izan ezik, istorioa zabalik utziko duen orrialde hori. Irakurri; gustuko izango duzue.

Rafa L.






DV-n azaldutako iruzkina:

2015-08-01

TXINAKO KOADERNOAREN MISTERIOA















Voltaire kaleko abenturak – 6
TXINAKO KOADERNOAREN MISTERIOA
P. Baccalario
(Mezulari, 2013)


            Theophile Brocard liburu-saltzailea hil egin da. Bere emazteak salduko ditu dendako guztiak. Barduchon gazteak erosi ditu hango liburuak eta Annettek topatuko du koaderno berezia –liburu-saltzailearen egunerokoa dena– material haren guztiaren artean.

            Barduchon andreak azokan bilduko duen informazioarekin, Valentinek Leopold Bocardekin –hildakoaren anaiarekin– izandako elkarrizketan lortutakoarekin eta beste hainbatekin Theophile Brocardek nobleziaren partaidea izateko grinaren berri izango dute Voltaire kaleko ikerlariek. Kasua argitu eta poliziaren esku utziko dituzte gaizkileak

            Volataire kalekoen abentura guztietan azaldutako gako eta pasarteak izango ditu honek ere: Valentine kazetariaren laguntza “profesionala”, Victorren gaizkileen saltsen ezaguera ezinbestekoa, Barduchon andrearen informazio zorrotzak eta bileretako egindako gozoki apartak, eta Barduchon gaztearen “bi zaldikoan” egindako jazarpen eroak.


            Betiko osagaiekin abentura berri eta erakargarria osatu du oraingoan ere egileak, irakurketa arina, atsegina eta harrapatuko zaituena. Gustura irakurriko duzu.

Rafa L.


2015-07-25

GIZON GOGORRAREN SEKRETUA








GIZON GOGORRAREN SEKRETUA
Xabier / Martin Etxeberria
(Elkar 2015)





            Reynald Harreguy –Erre, denentzat– poligono industrialeko lliburu-biltegi batean bizi da ia klandestinoki. Zailtasunetan dabilen Laminados lantegiko lapurretaren biharamunean Gorria –sindikalista borrokalaria– arbolan zintzilik azalduko da. Errek, justu gau hartan sekulako aitzurra harrapatuta, ez ditu bezperakoak gogoratzen eta beldur da  bera ote den hiltzailea. Joseba –Jota– lagun hartuta, kasua argitzeko lanetan hasi da Erre, bere burua lasaitzeko gehienbat. Bidean izua, zoriona, benetako adiskidetasuna, M sexu-langilearen maitasuna eta beste hainbat biziko ditu.

            Pertsonaiak eta akzioa ez dira oso sinesgarriak, baina horrek ez du axola handirik eta oso dinamikoa egiten zaigu saltorik gabe kontatutako istorioa. Elkarrekin ondo lotutako pasarte motzetan ematen zaigu kontakizuna. Hizkera batzuetan gordintxoa da eta politikoki ez zuzena, baina bizi-bizia beti .Pertsonaia-klase asko azalduta, azaletik bada ere, gai ugari ukituko dira: enpresari dirugoseak, mafiak, sindikalgintza ustela, polizia barneko gorabeherak, erdipurdiko editorialak, marginalitatea…


            Mozorro garaian burutzen da ekintza eta hasieran umoretsu eta irri giroan hasten bada ere, bukaerako ihauteri parranda basatiek uzten ohi diguten gorputzaldi txarra eta sentipen nahasiak eragingo dizkigu kontakizunak.

Rafa L.




Elkarrizketa Euskadi Irratian: 

2015-06-16

TXANPAINA, MESEDEZ


Txanpaina, mesedez
Oier Santos
(Erein, 2015)

            Ekologia defendatzeko indarkeria erabiliko duen taldea sortu da Euskal Herrian. Ekintzen maila gero eta arriskuagoa bilakatzen ari da. Markel, ertzaintzaren burua, saiatuko da radikalen atentatuak ikertzen eta ekintzaileek komunikabideetan itxuraz daukaten kontaktuak errotik mozten.
            Markel Aizpuruak lanari ematen dizkio bere hoberenak eta emaztea, Ane, abandonatu xamar dauka; ondorioz, bikotearen harremana okertzen hasiko da eta ertzaina une latzak biziko ditu lanaren eta pikutara doan erlazioaren presiopean.

            Istorioa oraingo denboretan dago kokatuta. Ez dauka egiantz handiegirik, eta –zorionez– kontatzen direnak nekez gerta litezke. Pertsonaiak ez daude oso fin tajututa eta ez dira oso sinesgarri suertatzen. Gaizto eta zintzoen kontakizun honetan, ekologistek betetzen dute maltzurren partea.
            Kapitulu bakoitzaren hasieran, amaieran istorioaren nondik norakoak argitu dituen idazki baten zati bat  ematen zaigu.  Gainontzekoa  linealki dago kontatuta.


            Astuna eta geldoa suertatu zait. Niri ez zait gehiegi gustatu. Gauza bera gertatu zitzaidan egilearen aurreko Ez zuten erantzun liburuarekin: nahiz nire iritzia aldekoa ez izan, ikasleen artean liburu arrakastatsua izan zen. Beraz, ez fidatu gehiegi besteok esaten dugunaz eta zerorrek irakurri eta iritzia eman.

Rafa L.





2015-06-05

WATSONDARRAK


WATSONDARRAK
The Watsons -1817-
Jane Austen

(Denonartean, 2014)

          Watson jauna eskasian bizi da, ez ditu bere alabentzako ezkontza “on” bana adosteak eskatzen dituen diru eta posizioa. Horregatik Elizabeth, alaba zaharrena, etxean, aita zaintzen geratu den bitartean; aitak beste hiru alabak ahaideen  etxeetara bidali ditu, ea urrutiko herrietan fortuna egiterik duten eta senargai egoki bat harrapatzen.
            Emma alaba gazteena hala egon da izebaren etxean, eta etxera bueltan denean Surrey bailarako “neska berria” izanda, inguruko galai guztien jomuga bilakatuko da. Bere manera gozo eta abegitsuekin arrakasta itzela lortuko du eta denak hasiko zaizkio gorteiatzen etengabe.
            Eta ez dugu gehiago jakingo. Bukatu gabeko nobela baita hau.

            Duela berrehun urteko kontuak. Handinahiez bizi den gizarte bat marratzen du kontakizunak. Alabak “ondo ezkontzeaz” aparte beste helbururik ez duten familiak. Ez da besterik espero andrazkoengandik: dantzak, jantzi dotoreak, hutsalkeria eta senarra diruduna atzematea. Sendia pobre samarra izanda trageria are handiagoa izango da neskentzat, eta bere bertuteak nabarmentzera behartuta egongo dira uneoro.


            Hasieran irakurketa zaila egin dakiguke perpaus luze eta korapilotsuekin. Baina azkar ohituko gara eta istorioan erraz murgilduko. Oso arrotz egingo zaigu gizarte giroa, oso urrutiko eta aspaldiko kontuak begitanduko zaizkigu. Duela pare bat mende emakumeei buruz pentsatzen eta idazten zena (baita emakume idazleek ere) ezagutu ahal izango dugu. Eskerrak atzera geratu diren kontuak direla! Ala ez?

Rafa L.





2015-05-18

TRISTEZIA, ZER BERRI












Bonjour tristesse (1954)
TRISTEZIA, ZER BERRI
Françoise Sagan

(Erein-Igela, 2014)



     Cécile. hemeretzi urteko gaztea, aitarekin joango da uda-pasa alokatutako txaletera, Kostalde Urdinera. Aita-alabak oso harreman aske eta begirunezkoa dute. Alaba ez da aita alargunaren amodiozko kontuetan sartzen eta Raymondek, bere aldetik, neska bere kautan utziko du uneoro. Hain erlazio perfektuan Anne azaldu eta desoreka sortuko. Anne aitaren aspaldiko laguna da, adinean aurrera dagoena, zentzuduna, emakume indartsua. Etorri eta familia antolatzen hasiko da andre paristarra: Elsa —Raymonden amorante gaztea— etxetik botako du, Cyril —Cécileren lagun mina— etxetik uxatuko, aitarekiko ezkontza prestatzen hasi eta Cécile batxilergoa osatzeko falta zaion filosofia ikastera behartuko du.

     Cécilek aurre egingo die Anneren planei, azpijoko eta amarru guztiak erabiliz, gauzak lehenera buelta daitezen gogor ekingo dio; nahiz eta batzuetan aitaren lagun zaharraren familia normaltzeko ahaleginak barren-barrenetik eskertu. Uda bukatuko da, gauzak errotik aldatuko dira.


     Narratzailea Cécile bera da eta bere pentsamenduaren berri zuzena ematen digu etengabe: amodioari buruzko bere burutapenak. Kapitulu motzetan emandako istorioa, era linealean aurkezten da. Aberaskumeak dira protagonistak, esne-mamitan ohituak, frustrazio txikienik jasango ez duten gazte eta gazte-nahiak.


     Duela hirurogei urte oso eskandalugarria izan omen zen liburua, egun istorio arruntatxoa irudituko zaigu. Ez du interes handirik eta irakurtzeko eskatuko digun nekea (hizkera ez da sinplea) jartzeko prest egonez gero, badaude gauza hobeak irakurketaz gozatzeko.


    (DBH goimailetako ikasleentzat bakarrik)

Rafa L.



Liburuan oinarritutako pelikula egin zen 1956. urtean. Zatia ikusgai:

https://www.youtube.com/watch?v=65jFlT1_SFM



2015-05-02

AITA GUREA









AITA GUREA
Iñaki Irasizabal

(Elkar, 2015)


                Familiak lehendik aurrera ateratako tailerra kudeatzen hasiko da Nagore bere aitak izandako istripuaren ondoren. Neskak ez dauka inolako eskarmenturik horrelako lanetan, baina tematu egingo da; izan ere, beti gauzak erdizka utzi izan dituenak negozioa txukun kudeatzeko erronkari ekingo dio buru-belarri. Bere buruari eta goinentzekoei erakutsiko die gauza dela, drogazaletasunaren mamuak aspaldian utzi zituela atzean.
                Baina dirua lortu ezean, planak pikutara joango dira. Orduan, Ibonek –garai zailetako lagunak— droga-lapurreta proposatuko dio. Azkenekoa izango dena, arazoak betiko uxatuko dituena. Gauzak, ordea, ez dira beti norberak pentsatu izan bezala ateratzen.

                Egileak ez du astirik “galtzen” pertsonaien edo ekintzen kokapenen deskripzioetan. Justu zertzelada batzuk: Mungia eta Bilboko auzo batzuen aipamena. Akzioa eta akzioa. Istorioa ez da oso sinesgarria batzuetan, baina beti entretenigarria eta gozatzeko modukoa;  azkarra, erritmo bizikoa. Garatutako hezurdura duen narrazioa, lastima gihar apur gehiago ez izatea.

                Irrakurri, primeran pasako duzue eta erraza egingo zaizue.

Rafa L.


2015-04-28

SKATERRAK-2 IRAGANIK GABEKO GIZONA





SKATERRAK – 2
IRAGANIK GABEKO GIZONA
Mikel Valverde

(Giltza, 2013)


              Andrianek tupust egin du plazan tipo bitxi batekin. Honek kontuz ibiltzeko aholkatu eta oroitzapenak berreskuratzeko laguntza eskatu dio gazteari. Hainbat lagun skaterrek jasandako memoria-galera uneen berri izango du Adrianek, eta gazte hauen lokietan gizon bitxiari ikusitako marka berbera antzeman die.
                Txakurraren txipeko informaziotik abiatuta, skaterrek datuak bilduko dituzte eta gizon bitxia Jakobo Martinez ikerlaria dela jakingo dute, giza-garunaren funtzionamenduaren aditua, behinola Neurociling enpresarentzat lan egindakoa. Inbertsore berrien eskuetan dago orain enpresa hori eta kaleko gazteak —skaterrak— erabiltzen omen dituzte esperimetaziorako kuiatxoen gisa. Hori da, behintzat, gure lagunek argitu nahi izango duten susmoa.

                Kapitulu motzak. Hizkuntza argia eta zailtasunik gabekoa. Istorio —oso sinesgarria ez bada ere— kitzikagarria eta erritmo bizikoa. Serieko aurreneko liburua (Ertzean) irakurri bazenuen, ezagunak egingo zaizkizu pertsonaiak. Oso neska-mutil normalak, gu bezalakoak. Aurreko liburuan istorioa Gasteizen burutzen zela ematen zuen, honetan ezin antzeman.

                Serietako liburuekin beti aholku bera: utzi irakurketen arteko tartea. Beraz Skaterrak1-Ertzean aspalditxoan irakurri bazenuen, ekin honi. Ez zaizu damutuko. Gainera orain oso erraz eskura dezakezu e-liburutegiari esker.

Rafa L.


2015-04-17



Voltaire kaleko abenturak – 3
ERRETRATU FLANDESTARRAREN KASU BITXIA
P. Baccalario

(Mezulari, 2012)



            Barduchon antikuariaren lagun baten arte-galerian, obra garestiagoak eramateko aukera izanda ere, kopia kaskartxo bat lapurtu dute soilik. Hasieran lapurreta ezdeusa ematen duena garrantzi handiagoa hartzen joango da ikerlari-taldeak bere lanarekin aurrera egin ahala. Zergatik eta zertarako ebatsi balio eskaseko hura?
            Aretoan azaldutako oihal zerrendatxo batek eramango ditu Voltaire kaleko taldekideak lapurrarenganaino. Baina beranduegi, hilik topatuko baitute!

            Bat-batean, Fabok –Annetteren laguntzaz– bere neskalagunari, Malikari, urtebetzean erosi beharreko oparia dela, Lalouk interneten egindako aurkikuntza bitxiak direla edo Valentinek aldizkarirako egin behar duen erreportaia dela; horiek guztiek eramango dute ikerketa Ekialdeko Haizea  lurrin berriraino. Lurringileak susmopean geratuko dira azkar asko. Izan ere, Voltaire kaleko ikertzaile finek lapurreta eta hilketaren arteko zerikusia argituko dute bere jarduera burutsuarekin.

            Oso istorio entretenigarria, aurrekoak bezala, ezin utzizko irakurketaz gozaraziko dizuna. Zeren zain zaude liburutegira joateko?

Rafa L.