2016-09-21

ETA GALTZEN BAGARA, ZER?



ETA GALTZEN BAGARA, ZER?
Egoitz Zelaia
(Elkar-Iparluma, 2016)

Diotenez egilearen lehenbiziko lan luzea da hau. Hasieran nobela baten itxura sendoa badu ere; bukaera aldera, zati soltez –are elkarrekin lotura ahulak duten ipuin banakakoak– iruditu dakiguke kontakizuna.

Xune hazpandarra da protagonistetako bat, aita –errugabea izanda ere- espetxeratu zuten iheslari bati laguntza eman izanaren aukusazio faltsupean eta kartzelan hil zen. Robert poliziak drogaren trapitxeoan dabilen Xuneren anaia babestu nahi du, garaian egindako bidegabekeria konpentsatu nahirik-edo (honaino istorioa ondo jarraitzen da).  Iheslariaren ibilbideak Mexikoraino eramango du eta han berriki alargundu den neska lapurtarra ezagutuko du. Eta idazle bat badago tarteko Dana emakume misteriotsuaren laguna. Dana honek semea izango du, kantari famatua egingo dena eta mendekua hartu nahi izango duena. Eta idazlearen paper zaharrak azalduko dira…

Hasieran historia bakarra zirudienak eztanda egin eta mila pusketatan barreiatu da. Gure lana izango da puska horiek guztiak aztertu eta zer zerekin datorren bat erabakitzea edo, agian hobeto, irudikatzea. Desafio konplexua, baina erakargarri eta entretenigarria Egoitz Zelaia bertsolariak planteatu diguna, berak emandako pertsonaia-oinak baliatuta bertso-trama osatu beharko dugu.

Idazleak lapurterako hitz solte batzuk erabiltzen ditu, baina ez duzu arazorik izango testua ulertzeko. Saiatu eta komentatuko diguzu.

Rafa L.


2016-09-17

RAVEL





RAVEL
Jean Echenoz
(Mettok, 2007)

Jean Echenoz idazleak Euskal Herrian sortutako pertsonaia ezagunenetako baten zenbait bizitza-zertzelada margotuko dizkigu nobela labur honetan. Lapurdiko Ziburun jaio eta amarengandik euskara ikasitakoa zen konposatzailea. Baina liburuak ez digu Mauriceren biografia osoa egingo: musikagilearen azkeneko hamar urteak ditu kontagai.

1928an, Amerikarako lau hilabeteko bidaia arrakastatsua burutuko du Ravelek Estatu Batuetan eta Kanadan, ospearen gailurrean.  Bere musika sortzen jarraituko du Frantziara itzulitakoan, entzulegoaren onespenaz beti. Tamalez, hogeita hamargarren hasieran gaixotasun neurologiko batek joko du Ravel. Idazteko eta irakurtzeko ezinaz jota dago Maurice eta, bere etsipenerako, zer gertzen ari zaionaz jakitun da hasieran. Eta sufritu egiten du. Bere lagun musikariaren sendabidea lortzeko Ida Rubinstein-en ahalegin itzelak alferrikakoak izango dira. Gainbehera lau urtez luzatuko da eta 1937an hil egingo da Ravel, 62 urte zituelarik.

Liburua zailtxoa egingo zaigu, musika-gaiak menperatu ezean. Baina musikarekin interesatutakoak bagara, zenbait gauza interesgarri topatuko dugu kontakizunean. Hala ere, narrazioa ez da oso dinamikoa eta, nobela laburra bada ere, astuntxoa suertatzeko arriskua ere hor dago.

Rafa L. 


Maurice Ravel



Paul Wittgenstein piano-jole besamotzak
harreman zailak izan zituen Ravelekin


2016-09-12

LIBURU BATEN BILA, GABILTZA ZORATZEN...

Gure blogaren irakurle batek hau idatzi digu:


Barkatu hemen idatzi izana,baina zuen laguntzaren bila nabil...
Oin dala bost pa sei urte,gehiago agian, primerako liburua irakurri nuen, baia ez dot bere izenburua gogoratzen...ea lagundu ahal didazuen. Historioa gazte baten bizitzaz doa, nola larogeiko hamarkadan gaztetxeetara doaz kontzertutara,drogak ezagutzen dituzte,heroinaren menpekotasunean erortzen da protagonista... Urtzi ala urko deitzen dela pentsetan dot,baino ez nau ziur...
Usteot portadan otso baten aurpegia agertzen dela kolore barik,txuri beltzean,ízar bat ere badau..
Joo.. oso informazio gutzi ta txarra dela badakit,baina nrbaitek lagundo ahal banau izugarri eskertuko nizueke




Liburuak hogei urte dauzka eta protagonista Xepe da, baina agian...
Juan Luis Zabalaren Galdu arte-ren bila zabiltza

Zer uste duzu besteok?




NEMESIS






NEMESIS
Philip Roth
(Mettok, 2011)


Gerra garaia da. New Jerseyko Newark hirian polio izurritea gogor jotzen ari da. Bucky Cantor ez dute armadan onartu (ikusmen urritasuna) eta monitore gisa arituko da hirian udako garaian antolatu ohi diren jolaslekuetako batean. Gero Indian Hill mendi-kanpamentura joango da eritasunak herrian eragindako sufrikarioari iheska eta Marcia bere gustuko neskaren atzetik.
            Mutil juduak erru-sentimenduaren zama gainetik kendu ezinik ibiliko da. Europako gudan hil diren bere lagunen hutsune latza eta begien aurrean hil zaizkion gaztetxoen zama. Ez du kontsolamendurik nahi; beti bezain indartsua izaten jarraitu nahi du. Jainkoa da zorigaitz horien guztien erruduna; ondo daki berak.

            Zorigaitzaren aurrean gure buruari maiz egin ohi dizkiogun galderak erabiliko ditu Buckyk. Gaia sakona izanda ere, kontakizuna ez da astuna edo etsigarria. Hirugarrengo zatian, bizitza bati atzera-begirada den horretan, ordea, apur bat sendoago eta larriago egingo zaigu testua.

            Merezi duen liburua.  Umetxoei azukre-koxkorraren txertoa ematen ez zitzaien garaiko kontuak, baina gaurkoak ere badirenak.

Rafa L.



The novel's chief protagonist, 23-year-old Bucky Cantor, an athletic young man declared unfit for military service due to his poor eyesight, agonises about the appalling fates that await the victims: he's a playground director, God-like in the eyes of his young charges, a source of unimpeachable rectitude and kindness. But he can do nothing to prevent the spread of the disease. And as someone supremely active and fit, he can think of no worse existence than that of being trapped inside an iron lung.

(beheko estekan ikus dezakezun The Guardian-eko iruzkinetik hartuta)


https://www.theguardian.com/books/2011/sep/27/nemesis-philip-roth-review






2016-09-07

XAKE MATE



XAKE MATE
Alberto Ladron
(Elkar, 2002)


Alberto Ladronen hainbat nobela proposatu izan ditugu dagoeneko, baina Xake Mate hau, egileak idatzitako lehenengoa, ezkutuan pasa zaigu orain artean eta ahaztura txiki hori konpontzera gatoz orain.

Bigarren mundu gerra osteko Alemanian kokatzen da istorioa. Mutila –ez da protagonistaren izenik aipatzen– elbarri geratu da: berna batean izandako zauria era egokian tratatu ez eta zangoa anputatu diote. Aulki gurpildunean dago. Ama alarguna kezatuta dago eta mutila kalera behartu du, bera lanera joan behar duen bitartean gaztetxoa etxe zokoan gera ez dadin egun osoan. Gainontzeko umeek ez dute beren jolasetan onartzen. Bakarrik Angela arduratuko da berarekin, hurbildu eta lagun minak bihurtuko dira neska-mutilak.

Herriko jubilatuak beste zer eginik ez eta Bavaria tabernako mahaietan elkartzen dira garagardoa edatera eta xakean jolastuz denbora-pasan.
Direla urte batzuk, aita zuenak erakutsi zizkion mutikoari xakearen hastapenak eta liburu bat utzi, bere kasa, aurrera egin zezan jokoaren sekretuak ikasten.
Bavariako bezeroengana hurbildu da mutila. Baita Hilde jabearengana ere, haren abaroan izango da mutiko elbarria. Hilde negozio ilunetan dabil. Marlene Dietrichen sekulako antza du.

Angelaren ama alargunak irtenbide bakarra du aurrera egiteko eta Torrelli jaunarekin ezkondu da. Italiarrak latz tratatzen du alabaordea eta mutilak ez du hori onartuko eta "soluzioa" topatu nahi izango dio arazoari.

Pertsonaiak eta giroa oso ondo marraztuta daude. Alberto Ladronek oso ondo lotzen ditu gertakariak, horiek oso sinestekoak ez badira ere. Kapituluak laburrak dira. Egilea ez da deskripzio handietan murgiltzen, akzioa da nagusi –arraroa xakearen inguruko liburu batean, ezta?
Irakurketa arina eta emozioz betetakoa egingo zaigu. Ladron ezagutzeko liburu aproposa izan daiteke Xake Mate hau. Irakur ezazu, gustukoa izango duzu!


Rafa L.







Marlene D.

2016-06-21

FOTOGRAMAK



FOTOGRAMAK
Goiatz Labandibar
(Elkar, 2016)


Hamaika ipuin proposatzen dizkigu Goiatzek bere bigarrengo ipuin-bilduma honetan. Berarentzat abiapuntu izan diren argazkiak erakusten dizkigu, ezer ezkutatu gabe. Irudikatu zuk zeure istorioa ipuin bakoitza irakurri baino lehen, ea idazlearekin bat zatozen.

Goiatzek oso bide bitxiak topatu ditu bere pertsonaientzat.


Maitasun istorioa topatu duzu hemen?


Negozioaren porrota?

            Idazlearen kontakizunetan emakumeak dira protagonista, emakume ausart, indartsu, irmo, arazoei aurre egiten dietena adorez. Guregandik urrun burutzen diren istorioak, baina gure inguruko andrazkoen eguneko kezka eta buruhausterekin zerikusi handia dutenak. Neska gazteak, nerabeak, gazteak, emakume helduak. Guztiak ataka larrietatik ateratzen ahaleginduko direnak, gehienetan tamalari gailenduko zaizkionak.

            Irakurketa ez da erraza. Ipuinak laburrak dira, ez jostagarriak. Apurka apurka dastatzen joateko liburua. Norberak bere ganbaratik ere zerbait jaisten eta nahasten. Gozatu ederra.

Rafa L.








http://www.eitb.tv/eu/bideoa/sautrela-2014-2016-sautrela-2015-2016/5313/114902/goiatz-labandibar-idazlea/

2016-06-13

GAUZAK EZ ZIREN SEKULA BERDINAK IZANGO


GAUZAK EZ ZIREN SEKULA BERDINAK IZANGO
Iñaki Irasizabal

(Elkar, 2016)


                Bengoa futbol taldearen entrenatzailea pederastia akusaziopean epaitzen ari dira. Oier Muñoa izan da erasoa jasan duten mutikoetako bat. Muñoa jaunak –bortxatutako mutilaren aitak–mendekua nahi du. Tofu, Malick eta Donut-en aita Bengoaren laguna da eta batzuen ustean Bengoak egindako gaiztakerien jakitun zen, eta ez zuen pedofiloa salatu.
                Muñoa jaunak Atxa anaiak lagun dituelarik mendekua hartuko du Donut zaurituz. Malick eta Tofuk beraien anaiak izandako istripuaren errudunak zigortu nahi izango dituzte, baita lortu ere. Indarkeria gero eta abaila handiagoa hartzen ari da. Gelditu behar da.

                Nolabaiteko egiantza duen kontakizuna, gure ingurukoa. Bere apalean, istorioak egoera gogorrean jartzen du Malick protagonista gaztea. Bere familia, bere aita, bere arreba ez direla artean uste izan dituen bezain on, atsegin eta gizakoiak ikasteak min emango dio mutilari. Haurtzaroa utzita heldu egitearen “abantailak”.


                Laburra eta mamitsua. Bukatu arte ezin utzirik ibiliko zara. Entretenigarria oso.

Rafa L.





Aurkezpena: https://www.youtube.com/watch?v=M1ua5I7Ptvw





2016-05-22

VREDAMAN













VREDAMAN
Unai Elorriaga
(Elkar, 2005)


          Idazlearen umezaroko oroitzapenak abilezia handiz konbinatu eta harilkatuz, familiako lau istorio osatu ditu egileak: Osaba Simonek herriko jauntxoen golf zelaian errugbi partida antolatu zuenekoa. Aitita Julianek, fama handiko zurgin finak, Europa mailako lehiaketa jokatu zuenekoa Galeseko arotz hoberenarekin. Piedaden –Rosa eta Martina izekoen laguna– urtetan argitu gabeko amodio istorioa. Eta Tomasek, Iñes lehengusinaren laguntzaz, jakintzaren jabe egingo zituen burruntzi urdina harrapatu zuenekoa. Lau kontakizunen elkartzeak galdu berri den haurtzaroari agur nostalgikoa egingo dio.

            Oso erraz irakurtzen den istorioa. Tarteka ume hizkerak blaitzen du dena. Esapide oso berezi eta bitxi asko topatuko dugu testuan zehar barreiatuta, altxor txikiak kontakizunaren bidean. Oso gustura irakurtzen den liburua, bukaera tristekoa baina. Umezaroaren joatea beti baita biziaren saminei atea irekitzea.

Rafa L.


 Unai Elorriaga


orthethum coeruleus

2016-04-27

KRISTALEZKO GILTZA





KRISTALEZKO GILTZA –1931–
Dashiell Hammet
(Igela, 2014)

            Henry senatariak hauteskaundeak berriro irabaz ditzan ahaleginduko da Peter Madvig epailea. Besteak beste, Janet Henry andereñoarekin ezkondu nahi duelako. Ned Beaumontek –Peterren laguntzaileak– hartu behar izango ditu askotan laguntza-emate horren alderik ilun eta korapilotsuenak.
            Taylor Henry, senatariaren semea, hilik agertu da China Streeteko bazter batean. Senatariaren arerio politikoek Peter Madvig errudun gisa azal dadin gaztearen hilketan, erabiliko dituzte bide guztiak. Eta, bide batez, Henryk hauteskundeak gal ditzan lortu nahi izango dute.
            Ned Beaumont, Madvigen alabarekin, Opalekin gustatuta dago. Jipoi latzak hartuko ditu Nedek; partitu ere, banatuko ditu kolpeak. Bizia arriskuan izango du behin baino gehiagotan, baina azkenean… (beno, hobe zuk irakurtzea nik kontatzea baino)

            Nobela beltzaren klasikoa da. Haren elementu asko dituelarik: hilketa, jipoiak, agintari ustelak, alkohola… Agintaritza daudenen inguru lohitsuetan barrena bidaiatxoa. Kapituluak azkar pasatzen dira, kontaketa lineala da atzera saltorik gabe. Jarraiterraza.

            Hori bai, luzetxoa egin dakizueke bere 350 orrialdeekin. Patxadaz hartu beharrekoa. Nire ustean, ez da Hammetten hoberena, baina merezi du.

Rafa L.




The Glass Key pellikularen trailerrak dituzu esteka hauetan:

https://www.youtube.com/watch?v=wWSpLwDdArg

https://www.youtube.com/watch?v=Aywg8MVnc1s

2016-04-03

BARTLEBY ESKRIBATZAILEA


BARTLEBY ESKRIBATZAILEA –1856–
Herman Melville
(Erein, 2016)

            Legegizonak bere hiru laguntzaileekin moldatu izan da orain artean hala-nola, baina iragarkia jarri du eskribatzaile berria hartzeko. Bartleby iritsi da. Hasieran langile fin eta maratza, isil samarra aukeran. Egunak pasa ahala Bartleby bere kasa hasiko da, egin nahi ez dituen lanei paso egiten, baina beti otzan, beti umil. Nagusiak ez du adorerik biltzen eskribatzailea kaleratzeko eta arazoa handiago bihurtzen ari da. Bartlebyren egoera okertzen doa, itsu geratzen ari dela ematen du. Bulegoa hartu du bizitoki eta egoskor mantentzen da horretan. Besterik ezin burutu eta nagusiak bulegoa utzi eta alde egingo du beste norabait, baina beti eskribatzailearen ardura barnean daramalarik.

                Bartleby itzalez betetako pertsonaia egingo zaigu guri ere. Ez dugu lortuko bere joera ulertzea. Legegizonak sentitzen duen samin bera sentituko dugu eskribatzaile etsitu eta misteriotsuaren gorabeherak ikusitakoan.

                Maisulana. Maila jasoko hizkera erabiltzen da kontakizunean. Baina erraz menderatuko duzue. Ez dago trama handirik, baina etengabe protagonistaren ezkutukoak argitzen saiatuko zarete zuek ere kontakizuna irakurtzean. Ez dut Bartleby ulertzea lortu. Ez dakit erruki nakiokeen, eskubiderik ote dudan horretarako. 

Rafa L.



EREIN argitaletxearen aurkezpenean, Kafkaren Metamorfosia eta Bartleby honetaz hitz egin zuten. Hona bideoahttps://vimeo.com/158900023